Zamów leki onlinePoradnik o zdrowiuAplikacja mobilnaMaraton InspiracjiŁódź Maraton AptekiLekarze
Rozmiar tekstu:

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

2007-08-28 Źródło: Czasopismo DoZ
Autor: Janusz Szymański

Statystycznie choruje na nie co dziesiąty człowiek. Jeżeli odczuwasz bóle w nadbrzuszu po 1-3 godz. po posiłku (silne zwłaszcza wiosną i jesienią) diagnoza może okazać się prosta – to wrzody żołądka lub dwunastnicy.

Żołądek i dwunastnica są ściśle ze sobą powiązanymi odcinkami przewodu pokarmowego, nie tylko anatomicznie, ale czynnościowo, gdyż razem biorą udział we wstępnych etapach trawienia składników pokarmowych. Żołądek jest narządem jamistym, mającym kształt rogu myśliwskiego. Leży pod przeponą i jest oddzielony od przełyku wpustem, a od dwunastnicy odźwiernikiem. Te dwa miejsca odgrywają rolę jednokierunkowych przepustów, umożliwiających przechodzenie pokarmu przez początkowe odcinki przewodu pokarmowego. Ściana żołądka zbudowana jest z potrójnej warstwy mięśni gładkich, wyścielonej od środka pofałdowaną błoną śluzową, a od zewnątrz błoną surowiczą. Kształt żołądka podlega zmianom w zależności od jego wypełnienia i czynności skurczowej. Brzeg wklęsły, zwany krzywizną mniejszą, rozpoczyna się od wpustu i skierowany jest w stronę prawą i do tyłu, brzeg wypukły, dłuższy, zwany krzywizną większą – w stronę lewą, do dołu i do przodu. Wyróżnia się część wpustową żołądka, jego dno, trzon i część przedodźwiernikową. Dwunastnica ma kształt litery C długości około 25 cm i składa się z części górnej, zawierającej opuszkę dwunastnicy, części zstępującej, części poziomej dolnej i wstępującej. Na ścianie części zstępującej dwunastnicy znajduje się brodawka większa dwunastnicy, a w niej ujście przewodu żółciowego wspólnego i przewodu trzustkowego.

Funkcje żołądka

Żołądek pełni trzy różne funkcje: motoryczną, zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą (dokrewną). Funkcja motoryczna polega na gromadzeniu pokarmu, jego rozdrabnianiu, mieszaniu z wydzielanym sokiem i stopniowym opróżnianiu w małych porcjach do dwunastnicy. Wydzielanie żołądkowe obejmuje przede wszystkim kwas solny, czynnik wewnętrzny i pepsynę, a dokrewne – gastrynę i somatostatynę. Łącznie dobowa objętość soku żołądkowego wynosi u dorosłych 2 litry. Sok żołądkowy jest mieszaniną trzech wydzielin, wytwarzanych przez różne komórki błony śluzowej żołądka. Kwaśne środowisko żołądka stwarza warunki niesprzyjające dla rozwoju bakterii, ale niekiedy może też spowodować uszkodzenie własnej błony śluzowej. Kwas solny biorący udział w rozkładaniu i odkażaniu pokarmu oraz czynnik wewnętrzny Castle’a, wiążący witaminę B12, stanowią główny składnik wydzieliny produkowanej przez komórki okładzinowe. Komórki te, wraz z komórkami śluzowymi, głównymi, produkującymi pepsynę – enzym proteolityczny żołądka, macierzystymi pnia i wewnątrzwydzielniczymi tworzą gruczoły właściwe, zwane także trawieńcowymi, zlokalizowane w okolicy dna i trzonu żołądka. Gruczoły właściwe zajmują 80% obszaru żołądka, którego cała powierzchnia z fałdami, polami i dołeczkami żołądkowymi wynosi 800 cm2. W dwunastnicy znajdują się gruczoły dwunastnicze, produkujące śluz i wodorowęglany.

Zaburzona równowaga

Błona śluzowa żołądka i dwunastnicy jest narażona na działanie czynników uszkadzających, drażniących, a nawet korozyjnych (pokarmy, wysokie i niskie temperatury, bakterie, leki, kwasy, sole żółciowe, pepsyna), dlatego wytworzyła potrójną barierę ochronną, złożoną z warstwy śluzu, nabłonka i warstwy podnabłonkowej. Śluz jest stale wydzielany przez komórki nabłonka i tworzy warstwę, zwalniającą czterokrotnie przenikanie jonów wodorowych w kierunku błony śluzowej, a poza tym zawiera on jony wodorowęglanowe zobojętniające jony wodorowe. W przypadku zaburzenia równowagi między mechanizmami ochronnymi a czynnikami agresji (kwas solny, pepsyna, sole żółciowe, mikroorganizmy, zaburzenia motoryki żołądka czy dwunastnicy) dochodzi do powstania owrzodzenia trawiennego. W chorobie wrzodowej żołądka mogą być osłabione mechanizmy obronne, a w chorobie wrzodowej dwunastnicy najczęściej przeważają czynniki agresji.

Owrzodzenia żołądka

Owrzodzenie żołądka dzieli się na cztery typy, w zależności od umiejscowienia i stopnia wydzielania kwasu, a także współistnienia z owrzodzeniem dwunastnicy. Niezależnie od tego podziału u większości chorych obserwuje się zapalenie błony śluzowej żołądka. Proces zapalny jest najczęściej wynikiem zakażenia bakterią Helicobacter pylori – uznano ją za najczęstszy czynnik wywołujący owrzodzenie trawienne. Bytuje ona w żołądku na powierzchni jego błony śluzowej. Do zainfekowania wystarczy przypadkowe spożycie bakterii, na przykład z wodą, lub zarażenie się od drugiego człowieka – Helicobacter pylori izoluje się ze śliny i kału. Objawy zakażenia są zależne od wzajemnego oddziaływania bakterii i organizmu człowieka. Helicobacter pylori ma zdolność łączenia się z antygenem Lewis, będącym receptorem na powierzchni błony śluzowej żołądka. Ponieważ antygen ten jest również jednym z wyznaczników grupy krwi 0, może to tłumaczyć współistnienie owrzodzenia z tą grupą krwi. Oprócz tej infekcji chory może być narażony na działanie wcześniej wspomnianych czynników, przede wszystkim kwasu acetylosalicylowego i leków z grupy tak zwanych niesterydowych leków przeciwzapalnych. Przyjmowanie kwasu acetlosalicylowego może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej zarówno przez działanie bezpośrednie (kontaktowe), jak i przez hamowanie enzymu cyklooksygenazy i syntezy prostaglandyn, które zwiększają produkcję ochronnego śluzu. U 1/3 osób przyjmujących przewlekle niesterydowe leki przeciwzapalne może się rozwinąć wrzód trawienny. Natomiast wpływ diety był w przeszłości przeceniany – potwierdza się jedynie związek między częstym spożywaniem kawy, a większym ryzykiem wystąpienia owrzodzeń oraz ochronne działanie mleka. Z kolei palenie tytoniu ma zdecydowanie negatywny wpływ nie tylko na zachorowanie, ale także na śmiertelność w wyniku powikłań choroby wrzodowej.

Owrzodzenie dwunastnicy

Owrzodzenie dwunastnicy przebiegaja ze zwiększonym wydzielaniem kwasu, zwłaszcza w nocy. U niektórych chorych stwierdza się dodatkowo przyspieszanie opróżniania żołądka, co powoduje z kolei zwiększoną ekspozycję błony śluzowej dwunastnicy na kwas solny i pepsynę.

Jakie są objawy choroby wrzodowej?

Najczęściej chorzy z wrzodem trawiennym skarżą się na bóle w górnej części brzucha – jeśli występują one po lewej stronie brzucha, przemawia to za owrzodzeniem żołądka, zaś jeśli po prawej, może to być objawem owrzodzenia dwunastnicy. Ból bywa określany różnorodnie: jako palenie, kłucie, ucisk, skurcz lub uczucie wzdęcia. W przypadku dużych wrzodów, drążących do sąsiadujących narządów ból może być bardzo silny i promieniować do pleców. W owrzodzeniu dwunastnicy ból nasila się w 1-3 godziny po jedzeniu, a w owrzodzeniu żołądka nieco wcześniej. Tym dolegliwościom nierzadko towarzyszą zaparcia. Choroba wrzodowa cechuje się nawrotami, zwłaszcza w okresie jesiennym i wiosennym, i okresami emisji, czyli wycofania się dolegliwości. Jest też grupa chorych, która nie odczuwa żadnych dolegliwości, a pierwszym objawem choroby jest powikłanie pod postacią krwawienia lub przedziurawienia wrzodu. W przypadku podejrzenia wrzodu trawiennego obowiązuje wykonanie badania endoskopowego, czyli gastroskopii, w celu potwierdzenia lub wykluczenia owrzodzenia oraz wykluczenia innej patologii – przede wszystkim raka. Każdorazowo wykonuje się w trakcie tego badania test urazowy na obecność Helicobacter pylori, a w przypadku obecności wrzodu lub innej patologii pobiera się wycinek do badania mikroskopowego.

Metody leczenia choroby wrzodowej

Stwierdzenie zakażenia Helicobacter pylori wymaga tygodniowej kuracji trzema lekami: inhibitorem pompy protonowej (blokującym przepływ jonów wodorowych w kierunku błony śluzowej – omeprazol) i dwoma lekami przeciwbakteryjnymi. Leczenie to może być skuteczne w około 90% przypadków choroby wrzodowej. Brak pozytywnej odpowiedzi na leczenie jest wskazaniem do ponownej oceny endoskopowej i mikroskopowej. Wskazane jest również stosowanie leków osłaniających błonę śluzową. Część z nich ma działanie nieselektywne, a przez to mniej skuteczne – są to kaolin, agar, niektóre polisacharydy i białka. Selektywne leki osłaniające mają powinowactwo do uszkodzonej lub zapalnie zmienionej błony śluzowej – zaliczamy do nich cytrynian potasowo-bizmutawy, który może tworzyć związki bizmutawo-białkowe pokrywające ubytek nabłonka i chroniące przed działaniem kwasu. Niezwykle rzadko stosuje się leczenie chirurgiczne w niepowikłanej chorobie wrzodowej. W przypadkach owrzodzeń niepodatnych na leczenie farmakologiczne wskazane jest wykonanie jednej z metod operacyjnych: całkowite lub częściowe wycięcie żołądka, przecięcie nerwów błędnych odpowiedzialnych za pobudzanie komórek okładzinowych gruczołów właściwych do wydzielania kwasu solnego, plastyka odźwiernika (polegająca na jego poszerzeniu).

Powikłania choroby wrzodowej

Owrzodzenie na przedniej ścianie żołądka może się przebić przez ścianę żołądka lub dwunastnicy do jamy brzusznej. Wydostający się sok żołądkowy i pokarm wywołują zapalenie otrzewnej, które nieleczone może doprowadzić do śmierci chorego. Jeśli dojdzie do przebicia wrzodu na tylnej ścianie żołądka, miejsce perforacji ulega zamknięciu w wyniku zlepiania się ściany żołądka z blisko sąsiadującymi w tej okolicy innymi narządami. Objawem perforacji jest bardzo silny ból w górnej części brzucha, porównywalny do ukłucia nożem, zaś cały brzuch jest twardy jak deska. Leczenie jest wyłącznie chirurgiczne i polega na otwarciu jamy brzusznej i zeszyciu przedziurawienia. Groźnym powikłaniem jest krwawienie z wrzodu trawiennego, najczęściej umiejscowionego na tylnej ścianie żołądka lub dwunastnicy. Objawia się zwykle wymiotami o wyglądzie fusów od kawy i smolistymi stolcami, ale przy dużym krwotoku wymioty i stolec są krwiste. Dzięki dużemu zaawansowaniu technik endoskopowych jest to obecnie główna metoda leczenia krwawień z owrzodzeń trawiennych. Wybór metody leczenia endoskopowego zależy od doświadczenia i możliwości technicznych lekarza. Może to być fotokoagulacja za pomocą lasera Nd:YAG; ostrzykiwanie środkami obkurczającymi lub sklejającymi naczynia, czy klejami fibrynowymi; metody termiczne (koagulacja, sonda cieplna, koagulacja argonowa); zakładanie klipsów na krwawiące naczynie. Wskazaniem do leczenia operacyjnego jest nieskuteczność tych metod oraz leczenia farmakologicznego. Po otwarciu jamy brzusznej wykonuje się wtedy podkłucie krwawiącego wrzodu lub nawet resekcję żołądka. Jeśli wrzód jest położony w fizjologicznym zwężeniu, jakim jest odźwiernik, czyli przejście między żołądkiem a dwunastnicą, może dojść do patologicznego zwężenia lub całkowitego zamknięcia odźwiernika. Treść pokarmowa i sok żołądkowy zalega w żołądku, doprowadzając do jego powiększenia i obfitych wymiotów. W pierwszym etapie podejmuje się typowe leczenie przeciwwrzodowe z eradykacją Helicobacter pylori. Jeśli ta metoda jest nieskuteczna, można zastosować endoskopowe poszerzanie odźwiernika jednak możliwy jest nawrót zwężenia. Leczenie chirurgiczne polega na wycięciu odźwiernika i przyległej do niego części żołądka oraz na przecięciu niektórych gałęzi nerwów błędnych. Celem tej operacji jest uzyskanie dobrego odpływu treści pokarmowej i soków trawiennych z żołądka. Według danych epidemiologicznych wrzód żołądka nie odgrywa znaczącej roli w rozwoju raka żołądka. Należy jednak pamiętać, że możliwe jest błędne rozpoznanie owrzodziałej postaci raka jako wrzodu trawiennego, dlatego tak ważne jest pobranie wycinka żołądka do badania mikroskopowego.

Autorem artykułu 'Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy' jest Janusz Szymański . Kopiowanie treści bez zgody redakcji zabronione.

Tagi: brzuch choroba wrodzona dwunastnica endoskopia gastryna Helicobacter pylori inhibitor komórki okładzinowe kwas solny owrzodzenie pepsyna pompa protonowa wymioty wzdęcia zaparcia żołądek
Jak zapobiegać żylakom
Jak zapobiegać żylakom
Żylaki nóg to powszechna dolegliwość. W krajach uprzemysłowionych występują u 20 do 50% osób dorosłych, a częstość ich pojawiania się (...) więcej »
Choroby brudnych rąk
Choroby brudnych rąk
Letnie upały sprzyjają rozwojowi bakterii chorobotwórczych w żywności z uwagi na pojawiające się wciąż braki higieniczne w (...) więcej »
Zgaga – jak sobie z nią radzić?
Zgaga – jak sobie z nią radzić?
Zapachniało wiosną i… grillowanymi kiełbaskami, karkówką. Dania z rusztu są smaczne, ale niestety mogą powodować przykre (...) więcej »
Rozciągnięty żołądek po świętach? Pomoże błonnik
Rozciągnięty żołądek po świętach? Pomoże błonnik
Planowałaś przejść na dietę po świętach? Niestety, rozciągnięty żołądek domaga się ciągle więcej i więcej. Walkę z nieustannymi (...) więcej »

Twój koszyk Przechowalnia

Suma: 0 zł
Brak produktów w koszyku.
DARMOWA DOSTAWA W 24-72h
Zamknij [X]

Zaloguj się do swojego profilu!

Wprowadź w pola poniżej swój login i hasło.
Email:
Hasło:
Masz konto na Facebooku? Zaloguj się przy pomocy profilu Facebook i zamów leki!
Zaloguj się
Nie masz konta?
Załóż je bezpłatnie już dziś.
Nie pamiętasz hasła?
Skorzystaj z opcji przypomnienia.
Zamknij [X]
Wylogowanie
W Twoim koszyku znajduje się zamówienie na 0 produkty, które nie zostało skierowane do realizacji w aptece.
Czy na pewno chcesz się wylogować?

DOZ.PL - Portal Dbam o Zdrowie
Copyright (C) DOZ.PL Sp. z o.o. 2007 - 2013
Zbąszyńska 3, 91-342 Łódź
NIP 537-249-29-24, KRS 301254
Infolinia: 800 111 204

Redakcja doz.pl

Piotr Gmurek
tel: +48 (42) 200 71 31pgmurek@doz.pl

Reklama w doz.pl

Ewa Dudekedudek@doz.plreklama@doz.pl

Współpraca z producentami

Michał Kudłacikmkudlacik@doz.pl

Współpraca

Jesteś producentem, farmaceutą?Kliknij tutaj