Padaczka to schorzenie, z którym związanych jest wiele mitów i fałszywych przekonań. W niektórych środowiskach do tej pory uważana jest za chorobę nieuleczalną, a osoby na nią cierpiące za niezdolne do pracy lub nawet niebezpieczne dla otoczenia.

Padaczka jest zespołem objawów chorobowych o różnej przyczynie, występujących w formie powtarzających się napadów, manifestujących się głównie: zaburzeniami ruchowymi (jakimi są drgawki), zaburzeniami psychicznymi (częściową lub całkowitą utratą świadomości), zaburzeniami wegetatywnymi (bladość, sinica lub zaczerwienienie twarzy, ślinotok, mimowolne oddanie moczu lub kału). Padaczka dotyczy około 0,5-1% ludności. Jest skutkiem patologicznie przebiegających procesów elektrycznych zachodzących w mózgu. Mają one charakter nagły i przejściowy, lecz nawracający. U człowieka mózg jest nadrzędnym ośrodkiem zawiadującym wszystkimi ważnymi funkcjami życiowymi. Część z nich jak np. oddychanie, trawienie, wydzielanie hormonów jest niezależna od naszej woli, natomiast inne, wśród nich ruchy ciała mogą być kontrolowane. Wiadomo, że 70% napadów padaczkowych występujących u dorosłych ujawnia się już w dzieciństwie.

Jak powstaje?

Przyczyny powstawania padaczki są różne. Podłożem dla jej rozwoju mogą być urazy lub choroby mózgu, występujące w różnych okresach życia człowieka. Czynniki mające wpływ na powstanie tego zespołu chorobowego bywają dziedziczone, mogą działać w okresie życia płodowego, w trakcie porodu, a także po urodzeniu się dziecka. Sytuacje sprzyjające lub wywołujące padaczkę to:

  • niedojrzałość układu nerwowego (na przykład u noworodków i niemowląt szczególnie przedwcześnie urodzonych)
  • zakażenia, szczególnie przebiegające z gorączką,
  • bieganie lub śmiech,
  • stany napięcia emocjonalnego,
  • czynniki hormonalne, na przykład w okresie pokwitania.
  • urazy głowy

Objawy, jakie występują u pacjenta ściśle zależą od tego, jak duża grupa komórek mózgu została objęta nieprawidłowymi procesami elektrycznymi, a także od tego, jaka jest ich funkcja i lokalizacja. U osób chorujących na padaczkę kolejny napad może być sprowokowany: przerwą w leczeniu, infekcją, brakiem snu, nieregularnym trybem życia, urazem głowy, spożyciem alkoholu, migotaniem obrazu na monitorze komputerowym lub telewizora, czynniki emocjonalne.

Typowy napad

Dla osób niezajmujących się zawodowo medycyną napad padaczki kojarzy się przede wszystkim z objawami zwanymi uogólnionymi toniczno-klonicznymi, lub inaczej napadami dużymi. Napad duży zaczyna się zazwyczaj nagłą utratą przytomności, której może towarzyszyć upadek (jeśli chory stoi), a także krzyk. Silny skurcz mięśni powoduje odgięcie ciała ku tyłowi, szczęki ulegają silnemu zwarciu (tzw. szczękościsk). Gałki oczne zwracają się ku górze, oddech zostaje zatrzymany, a skóra przybiera białawo-siną barwę. Ta pierwsza faza napadu trwa około 20-30 sekund. W drugiej fazie następują szybkie naprzemienne skurcze i rozkurcze mięśni szkieletowych zwane drgawkami, powraca oddech, a na ustach pojawia się pienista wydzielina, która czasem, jeśli został przygryziony język, jest podbarwiona krwią. Podczas tej fazy napadu może nastąpić mimowolne oddanie moczu lub stolca.

Drgawkom tym towarzyszy wiele innych objawów stwierdzanych podczas badania lekarskiego. Drgawki trwającą około 1-3 minut. Po nich chory zapada w głęboki, kilkugodzinny sen. Choć czasem zamiast snu pojawia się stan pobudzenia, niepokoju i agresji. Po przebudzeniu człowiek nie pamięta, co się wydarzyło. Zdarza się, że napad poprzedzony jest na kilka godzin lub 1-2 dni tzw. objawami zwiastunowymi. Może to być niepokój, pobudzenie ruchowe, gorszy nastrój, agresywność, wzmożone pragnienie lub łaknienie. Czasem też na kilka sekund przed napadem pojawia się uczucie mrowienia, silny ból brzucha lub głowy, bądź wymioty - jest to tzw. aura i to ona jest zwykle zapamiętywana.

Napady nieświadomości

Napady duże, choć mają bardzo charakterystyczny i spektakularny przebieg są tylko jednym z wielu rodzajów padaczki. Podczas takiego napadu nieprawidłowe wyładowania występują w całym mózgu, toteż skurcze dotyczą wielu grup mięśni. W innych przypadkach napadów uogólnionych może nastąpić tylko zmniejszenie napięcia mięśniowego i wówczas stojący człowiek upada. Do padaczek uogólnionych zalicza się także występujące w wieku przedszkolnym i szkolnym (częściej u dziewczynek niż u chłopców) napady nieświadomości. W jego trakcie dziecko przerywa wykonywaną czynność, milknie, przestaje jeść, wzrok ma utkwiony w dal, a powieki szeroko otwarte.

Napad ten może nie zostać dostrzeżony przez otoczenie, ponieważ może trwać sekundy, a po przeminięciu napadu dziecko powraca do wykonywanej czynności. Napady tego typu mogą występować kilka lub kilkanaście razy w ciągu dnia i wtedy dziecko jest apatyczne, senne"przymroczone". Rzadziej, kiedy mają tzw. nietypowy przebieg, towarzyszą im inne objawy jak: drgania powiek, drgania mięśni ust, zblednięcie bądź zaczerwienienie skóry twarzy, opadanie głowy, opuszczanie do przodu ramion, upuszczanie przedmiotów trzymanych w dłoni, odgięcie ciała, zwrot gałek ocznych ku tyłowi.

Napady nieświadomości ustępują samoistnie u 15% dzieci, po leczeniu u 30%. Niestety u około 53% przechodzą one w napady duże lub współistnieją z nimi. Etiologia tej postaci padaczki jest najczęściej nieznana, a uszkodzenia mózgu stwierdzane są tylko w około 10% przypadków. Rozwój umysłowy dzieci z napadami nieświadomości może być prawidłowy, choć wpływ na niego wywiera również terapia.

Napady częściowe

W niektórych postaciach padaczki patologiczne wyładowania powstają tylko w pewnej grupie komórek mózgu. Wówczas, jeśli wystąpią napady ruchowe, to zaangażowane są tylko pewne grupy mięśniowe i tylko one są objęte przez skurcze - na przykład mięśnie kącika ust, kciuka, całych kończyn. Takie napady nazwane są częściowymi. Podczas innego typu napadów częściowych chory odczuwa drętwienie lub mrowienie, albo pojawiają się błyski, czy zygzak przed oczami Jeszcze inne objawy to m.in. mlaskanie, cmokanie, niemożność artykułowania dźwięków, zblednięcie lub zaczerwienienie skóry. Czasem występują zaburzenia postrzegania.

Przedmioty widziane wydają się nienaturalnej wielkości, mają inny kształt niż w rzeczywistości. Bywa też tak, że nieprawidłowo odbierane są wrażenia słuchowe. W tych sytuacjach pojawiają się szumy, brzęczenia, głosy są zbyt ciche, zbyt głośne lub zniekształcone, słyszana jest muzyka, rozmowy. Zdarza się również, że występują nieprawidłowe wrażenia smakowe lub węchowe. Podczas napadów z zaburzonym postrzeganiem zachowana jest świadomość. Chory ma poczucie nierealności doznawanych przez niego wrażeń i to właśnie różni je od omamów. Bywają także napady ruchowe z zaburzeniem świadomości, chodzenie w kółko, zapinanie i rozpinanie ubrania, nawijanie włosów na palec.

Tylko u dzieci

Niektóre rodzaje padaczek występują w okresie dzieciństwa i nie występują u dorosłych. Do nich zalicza się padaczkę Rolandyczną, czyli łagodne napady częściowe. Postać ta stanowi około 30% padaczek wieku dziecięcego. Początek choroby ma miejsce pomiędzy 3. a 11. rokiem życia, szczyt przypada na okres pomiędzy 5. a 8. rokiem życia. Objawy są jednostronne polegają na skurczach mięśni twarzy, warg, języka, ust, krtani, czasem występuje przeczulica, czyli zbyt duża wrażliwość skóry na bodźce np. dotyk,. Dziecko ma wykrzywioną połowę twarzy, z ust wycieka mu ślina, krztusi się, mowa jest utrudniona. Najczęściej świadomość jest zachowana. W 25% przypadków występuje tylko jeden atak, w 50% mniej niż 8, a tylko w 8% więcej niż 20. Napady padaczki Rolandycznej ustępują w 100% przed ukończeniem 17. roku życia.

Jak pomagać w czasie napadu?

Pierwszymi sygnałami zwiastującymi zbliżanie się napadu padaczkowego może być aura polegająca na wystąpieniu przed napadem nagłego silnego bólu głowy czy brzucha, wymiotów lub uczucia mrowienia, drętwienia określonych części ciała. Objawy te występują tuż przed napadem. Jeśli zachodzi podejrzenie, że wystąpi atak należy usunąć z bezpośredniego otoczenia chorego przedmioty, które mogłyby spowodować obrażenia przy upadku lub podczas drgawek. Upadek towarzyszący utracie przytomności w napadach typu dużego powinien zostać złagodzony. Należy położyć chorego na plecach i postarać się wysunąć dolną szczękę ku górze (może okazać się to trudne ze względu na szczękościsk), podłożyć pod głowę coś miękkiego np. część garderoby oraz rozluźnić ubranie. Trzeba pamiętać, że nie wolno siłą otwierać ust, ponieważ grozi to wyłamaniem zębów oraz urazami jamy ustnej. Po zakończeniu drgawek układa się chorego w pozycji bezpiecznej tj. na boku ze zgiętą kończyną przeciwległą do boku, na którym leży.

Umożliwia to swobodny odpływ obficie wydzielającej się śliny i zapobiega zachłyśnięciu. Dopóki nie powróci świadomości nie można podawać doustnie żadnych płynów, pokarmów ani tabletek. Po napadzie chory powinien być obserwowany, ponieważ istnieje możliwość powtórzenia się objawów. Podczas napadów nieświadomości nie wolno zapomnieć, że napad to nie zwykłe "zagapianie" się, więc wykonywanie przez chorego poleceń jest niemożliwe. Podczas wykonywania czynności automatycznych w napadach częściowych nie powinno się zatrzymywać ruchów, ani podejmować prób przebudzenia, natomiast godne polecenia jest usuwanie z otoczenia przedmiotów, które mogłyby spowodować zranienie. Jeśli dziecko staje się agresywne, ale nie zagraża to jemu samemu to nie należy zbliżać się do niego. Bardzo ważną sprawą jest zachowanie spokoju podczas napadu, a po powrocie świadomości stworzenie atmosfery pełnej ciepła i życzliwości. Spokojny życzliwy ton może ułatwić powrót do świadomości.

Zagrożeniem życia jest wystąpienie stanu padaczkowego, który polega na seryjnym wystąpieniu napadów padaczkowych w krótkich odstępach 5-10 min. jeden po drugim, a pomiędzy napadami chory nie odzyskuje świadomości. Niezbędna jest jak najszybsza hospitalizacja.

Należy zdawać sobie sprawę, że nie każde drgawki są równoznaczne z padaczką. Istnieje wiele przyczyn pierwotnie pozamózgowych powodujących drgawki.
Drgawki mogą towarzyszyć:

  • podwyższonej ciepłocie ciała
  • ostrym chorobom zakaźnym wieku dziecięcego (odra , krztusiec, trzydniówka)
  • zapaleniom opon mózgowo-rdzeniowych i zapaleniom mózgu
  • chorobom doprowadzającym do niewystarczającego zaopatrzenia mózgu w tlen np.ciężkie zapalenie płuc, oskrzeli, astma gdzie utrudniona jest wymiana gazowa w płucach, niektóre wady serca anemia, kiedy do mózgu transportowana jest niewystarczająca ilość dobrze utlenionej krwi
  • zatruciom
  • chorobom alergicznym
  • niektórym schorzeniom metabolicznym np. przy spadku poziomu glukozy we krwi w cukrzycy, w obniżeniu poziomu wapnia we krwi niedoborze witaminy B6, obniżeniu poziomu magnezu we krwi.

Farmakologia i "dobra atmosfera"

W większości typów padaczki leczenie farmakologiczne jest niezbędne, aby zapobiec wystąpieniu napadów lub przynajmniej ograniczyć ich ilość. Stosowane leki powodują czasem zaburzenie koncentracji, niepokój, drażliwość, spowolnienie psychoruchowe, senność, zawroty głowy, podwójne widzenie, napady agresji, zmiany osobowości, zaburzenia czynności wątroby, żołądka, w układzie krwiotwórczym. Pojawiają się niekiedy zmiany skórne. Jednakże w procesie terapii niezwykle ważne jest regularne przyjmowanie leków, zgłaszanie się na zalecone wizyty kontrolne, wykonywanie badań. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie więcej niż jednym farmaceutykiem.

Zaburzenia zachowania, naruszenie równowagi procesów nerwowych i emocjonalnych często spowodowane są czynnikami tylko pośrednio związanymi z chorobą - na przykład niewłaściwym stosunkiem rodziny do choroby i jego problemu zdrowotnego, brakiem akceptacji schorzenia przez samego chorego lub chorego przez otoczenie, nieznajomością choroby, nieprawidłowym spostrzeganiem jej i związanymi z nią lękami. Spokojna atmosfera domowa, poczucie akceptacji, stabilności, ciepło i serdeczność ze strony bliskich mają pozytywny wpływ na efekty leczenia. Rodzice powinni pamiętać, że przyjęcie nadmiernie opiekuńczej postawy wobec dziecka chorującego na padaczkę wyrządza wiele szkód. Może to sprzyjać kształtowaniu się u dziecka postaw egocentrycznych, utrudniać adaptację w grupie rówieśników. Dziecko powinno mieć swoje obowiązki domowe, jeśli nie jest z tym związany zbyt duży, jak na jego możliwości, wysiłek fizyczny.

Równie dużo szkody, co postawy nadopiekuńcze, może spowodować stawianie zbyt wysokich wymagań. Ocena postępów w nauce i osiągnięcia dziecka na innych polach powinny być ściśle związane z aktualnymi możliwościami. Nie powinno się również nadmiernie ograniczać aktywności ruchowej. Chorzy powinni omówić z lekarzem prowadzącym, jakie jej formy są zalecane, a których należy się wystrzegać.

Regularny tryb życia

Podstawą funkcjonowania chorego na padaczkę powinien być regularny tryb życia oraz akceptacja rodziny i środowiska. Znaczenie w tym przypadku maja regularność przyjmowania posiłków i leków, adekwatna do stanu zdrowia aktywność ruchowa, unikanie w miarę możliwości stresu, odpowiednio długi wypoczynek nocny. Uprawianie sportu w formie rekreacyjnej powinno odbywać się po uprzedniej konsultacji z lekarzem prowadzącym. Pływanie dozwolone jest tylko w towarzystwie osoby dobrze pływającej, poinformowanej o chorobie i potrafiącej pomóc choremu, gdyby nastąpił atak. Nurkowanie i skoki z trampoliny nie są wskazane.

Podczas jazdy na rowerze konieczny jest kask. Wspinaczka górska nie jest zalecana, podobnie jak sporty siłowe i narażające na urazy jak podnoszenie ciężarów, boks, judo, zapasy. Gotowanie jest znacznie bezpieczniejsze, gdy chory posługuje się kuchenką mikrofalową. Kąpiel w wannie, jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy w domu jest ktoś jeszcze obecny. Prysznic jest bardziej polecany niż kąpiel lecz kabina prysznicowa powinna mieć ścianki plastikowe a nie szklane, najlepiej, gdy są one zastąpione plastikowymi zasłonkami. Uzyskanie pozwolenia na kierowanie pojazdami możliwe jest jedynie w przypadku długotrwałego niewystępowania napadów.

Ograniczenie to ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa na drodze zarówno chorym, jaki i innym użytkownikom dróg. Nie ma natomiast przeciwwskazań do podróżowania różnymi środkami lokomocji. Nie powinny się one jednak odbywać, gdy chory jest zmęczony lub niewyspany. U około 3% chorych na padaczkę napady są prowokowane bodźcami świetlnymi. Bodźcami takimi są migoczące światło i wzory świetlne. Z tych powodów zalecane jest, aby chory siadał w dużej odległości od komputera i telewizora, ekrany komputerów powinny być przyciemniane, konieczne jest unikanie tych samych wzorów na monitorze np. w grach komputerowych.

Działanie bodźców świetlnych potęgują niewyspanie i zmęczenie. Chory na padaczkę nie może wykonywać niektórych profesji. Powinny zostać wykluczone takie zawody jak kierowca, pilot, operator urządzeń mechanicznych, policjant, strażak, nauczyciel wychowania fizycznego. Rokowanie zależy od rodzaju padaczki, czynników środowiskowych, prowadzenia terapii. Istnieją rodzaje padaczki, które mijają nawet bez terapii, inne ustępują pod wpływem długoletniego, regularnego leczenia. W niektórych przypadkach choroba nie cofa się mimo stosowania leków, a objawy mogą być tylko łagodzone i odstępy między nimi wydłużane i jest to również osiągnięciem, ponieważ znacznie poprawia komfort życia.



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus