Jak oddychamy podczas ćwiczeń?

Układ oddechowy jest drugim, obok układu krążenia, najważniejszym układem w organizmie ludzkim. Jego prawidłowe funkcjonowanie wpływa nie tylko na czynność naszego mózgu, ale także na tkanki oraz narządy wewnętrzne. To właśnie to jest głównym powodem podejmowania przez nas wysiłków fizycznych. Jakie jednak konkretne reakcje przyczyniają się do tego stanu rzeczy?

Główną funkcją układu oddechowego podczas treningu jest przede wszystkim: zapobieganie wytwarzania się kwasu mlekowego, utrzymanie prawidłowego utlenienia krwi oraz usuwanie dwutlenku węgla z organizmu. Procesy te rozpoczynają się już od pierwszego momentu podejmowania wysiłku, kiedy oddech jest pogłębiony i przyspieszony za sprawą skurczu mięśni szkieletowych. Stabilizacja oddechu na stałym poziomie dokonuje się natomiast około 5 minuty od podjęcia treningu (wyjątek stanowią intensywne wysiłki, podczas których liczba oddechów w ciągu minuty stale wzrasta). Wynika to z dostosowania się pracy układu oddechowego do zapotrzebowania organizmu w tlen. 

Dlaczego podczas lekkiego wysiłku nagle zamiast oddychać przez nos i usta zaczynamy oddychać jedynie przez usta?

Zmiana ta wynika z naszej fizjologii. Naturalną reakcją organizmu na przekroczenie wartości 35-40 litrów wentylowanego powietrza w ciągu jednej minuty, jest „przestawienie się” organizmu na oddychanie jedynie przez usta. Dzieje się tak ze względu na zwiększone zapotrzebowanie organizmu w tlen, które może zostać zaspokojone jedynie za pomocą jamy ustnej, która jest w stanie wchłonąć większą ilość powietrza w porównaniu do jamy nosowej. Niestety zmiana ta niesie ze sobą kilka zagrożeń. Powietrze wentylowane za pomocą ust nie jest ogrzewane, oczyszczone ani nawilżone, co wzmaga zagrożenie toksycznymi zanieczyszczeniami zawartymi w powietrzu.  

Uczucie duszności podczas treningu nie musi oznaczać niedostatecznego poboru tlenu przez organizm

Uczucie duszności podczas podejmowania wysiłku związane jest z wentylacją minutową płuc (ilością pełnych cykli oddechowych podczas 1 minuty). Mechanizm ten uaktywnia się w momencie osiągnięcia przez układ oddechowy 50% wentylacji maksymalnej i pogłębia się wraz ze wzrostem różnicy między aktualną a maksymalną wentylacją minutową płuc.  

Masz nadciśnienie? Uważaj na tzw. manewr Valsalvy

Manewr Valsalvy jest prawidłową reakcją ze strony układu oddechowego na obciążenia tj. podnoszenie ciężarów, jednak w przypadku nadciśnieniowców reakcja ta może zagrażać życiu lub zdrowiu. Podczas tego typu „manewru” dochodzi między innymi do:

• ustabilizowania klatki piersiowej, co prowadzi do wzrostu ciśnienia krwi w jej obrębie oraz w obrębie jamy brzusznej
• nacisku na naczynia żylne, co skutkuje zmniejszeniem objętości wyrzutowej serca oraz przyspieszeniem akcji serca
• wzrostu ciśnienia tętniczego

Reakcja ta wynika m.in. z zamknięcia głośni oraz nasilonego wydechu, które są naturalną reakcją obronną układu oddechowego podczas podniesienia ciężaru o dużej masie.

Ogólny wpływ wysiłku fizycznego na układ oddechowy:

• zwiększenie pojemności życiowej płuc
• zwiększenie siły mięśni oddechowych oraz ruchomości klatki piersiowej, co determinuje zwiększenie objętości wydechowej
• poprawa wentylacji płuc
• pogłębienie oddechów, czego konsekwencją jest zmniejszona ilość oddechów w ciągu minuty
• zwiększenie progu wentylacyjnego płuc (w przypadku wysiłku wytrzymałościowego), z czym wiąże się  zmniejszenie odczucia duszności podczas treningu

 

Bibliografia:

„Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego. Podręcznik dla studentów akademii wychowania fizycznego i akademii medycznych” pod redakcją Prof. dr hab. med. Jana Górskiego