Dna moczanowa i zimowit jesienny

Skaza moczanowa (dna moczanowa, podagra) jest powszechnie spotykaną odmianą zapalenia stawów, która pojawia się, kiedy we krwi, w tkankach i w moczu znajduje się zbyt dużo kwasu moczowego.

Kwas moczowy jest produktem końcowym metabolizmu grupy substancji chemicznych zwanych purynami. U osób ze skazą moczanową organizm nie produkuje wystarczającej ilości enzymu trawiennego urykazy, który utlenia słabo rozpuszczalny kwas moczowy w dobrze rozpuszczalny związek. W wyniku tego kwas moczowy gromadzi się we krwi oraz w tkankach i w końcu ulega krystalizacji.

Złogi kryształków przypominają małe, ostre igiełki i podobnie jak igła wykłuwają sobie drogę w stawach. Szczególnie często atakują staw dużego palca u nogi, ale inne stawy również są zagrożone, włącznie ze śródstopiem, kostką, kolanem, nadgarstkiem, a nawet palcami.

Pierwszym symptomem jest zwykle ostry ból. Następnie pojawia się stan zapalny. Objawia się on zaczerwienieniem, opuchnięciem, podniesioną temperaturą zaatakowanej powierzchni oraz ogromną wrażliwością na dotyk.

Leczenie dny moczanowej

Skaza moczanowa jest schorzeniem zależnym od diety. Otyłość oraz nieprawidłowa dieta zwiększają ryzyko pojawienia się skazy moczanowej. Zaburzenie to zostało nazwane „chorobą bogatych", gdyż związane jest z nadmierną konsumpcją oraz nadmiernym spożyciem alkoholu. Jednak w rzeczywistości dotyka także pozostałą cześć populacji, a do grupy najbardziej narażonych osób należą mężczyźni w wieku 40-50 lat, kobiety zwykle chorują po menopauzie. Według różnych danych choruje od 5 do 28 mężczyzn/1000 a spośród kobiet 1-6/1000. Chorobę tę można odziedziczyć lub zapracować sobie na nią rujnującą zdrowie dietą, piciem alkoholu, przyjmowaniem pewnych leków, przejadaniem się, stresem, zabiegami chirurgicznymi lub uszkodzeniami stawów.

Leczenie dny, która dawniej prowadziła do daleko posuniętych zmian w układzie ruchu i układzie moczowym, poczyniło w ostatnich latach duże postępy. Ma ono na celu:

1) przerwanie ostrego napadu dny,

2) zapobieganie napadom i zmniejszenie zawartości kwasu moczowego w ustroju,

3) leczenie następstw i powikłań.

Do podstawowych środków leczniczych dny należą przetwory zimowitu jesiennego (Colchicum autumnale). Jego nasiona i bulwy zawierają alkaloid kolchicynę. Działanie lecznicze kolchicyny polega na tłumieniu odczynu zapalnego w ogniskach krystalizacji moczanów w zajętych stawach, gdzie znosi przekrwienie, obrzęk i ból. Nie wpływa na przemianę puryn ani na wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Działa natomiast antymitotycznie, hamując podziały pośrednie komórek. W dużych dawkach wywołać może aplazję szpiku, uszkodzenie wątroby, krwiomocz i oligurię. Wchłonięta w jelitach jest metabolizowana w wątrobie i wydalana z żółcią.

Preparaty kolchicyny są lekami z wyboru w zwalczaniu napadów dny oraz są stosowane w celu zapobiegania im. Dawniej używano nalewki z ziemowita. Obecnie stosuje się wyłącznie tabletki zawierające czystą kolchicynę. Taka postać leku umożliwia ścisłe dawkowanie, co jest niezbędne z powodu dużej toksyczności tego alkaloidu.

Pierwszego dnia napadu dny podaje się tabletki po 1 mg kolchicyny co 2—3 h do łącznej dawki 4 mg lub do wystąpienia objawów toksycznych ze strony przewodu pokarmowego w postaci biegunki, nudności i wymiotów lub bólów brzucha. Drugiego dnia dawka kolchicyny wynosi 3 mg, trzeciego 2 mg, a następnie po 1 mg przez kilka do kilkunastu dni.

U chorych z często powtarzającymi się napadami polecane jest stosowanie 0,5—1,0 mg kolchicyny na dobę przez miesiące i lata. W znacznej większości przypadków postępowanie takie zapobiega skutecznie napadom, nawet bez stosowania leków zwiększających wydalanie kwasu moczowego przez nerki.

Przeciwwskazaniem do stosowania kolchicyny są stany zapalne przewodu pokarmowego, choroby miąższu wątroby, niewydolność nerek i szpiku.

Kolchicyna nie wyczerpuje możliwości leczenia dny. Leczenie to jest kompleksowe i obejmuje przestrzeganie diety z ograniczeniem mięsa, tłuszczu i wyeliminowaniem wątróbki, nerek, móżdżku i alkoholu oraz stosowanie leków zwiększających wydalanie kwasu moczowego (probenecyd, sulfinpirazon) lub blokujących jego wytwarzanie (allopurynol).

W napadzie dny oprócz kolchicyny (lub w razie przeciwwskazań do jej stosowania) podaje się butazolidynę, indometacynę lub glikokortykosterydy.

Omówione postępowanie pozwala skutecznie leczyć objawy dny i zapobiegać następstwom w postaci przewlekłej artropatii, kamicy nerkowej i uszkodzenia nerek, wiodącego do ich niewydolności.

Skuteczne w opanowaniu ostrego napadu dny są niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, naproksen, piroksykam). W leczeniu dny nie stosuje się kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) – ten lek powodować może wzrost stężenia kwasu moczowego w surowicy. W napadach dny w niektórych okolicznościach (np. u chorych po przeszczepieniach narządów) stosowane są też glikokortykosteroidy dostawowo.

Zimowit jesienny - zastosowanie

Zimowit jest rośliną leczniczą. Był od dawien dawna stosowany w lecznictwie ludowym. Był również narzędziem zabobonów. Ze względu na silnie trujące własności nie należy samodzielnie stosować tej rośliny w celach leczniczych. Obecnie stosuje się w leczeniu tylko preparaty produkowane z tej rośliny pod ścisłą kontrolą lekarza.

Nawet dawki lecznicze są toksyczne, dłuższe stosowanie na skutek odkładania się trucizny w tkankach doprowadza do wyłysienia, agranulocytozy, zahamowania spermatogenezy. Trucizna wydala się słabo, po iniekcji 3 mg po 24 h z organizmu znika 70-90% dawki wyjściowej.

Kolchicyna wykazuje różnorodne działania na organizmy żywe, głównie związane z oddziaływaniem na cytoszkielet. Znana jest szczególnie ze zdolności do upośledzania segregacji chromosomów podczas podziału komórki, co doprowadza do powstania komórek o zduplikowanym garniturze chromosomów. W ten sposób daje się stosunkowo łatwo uzyskać rośliny poliploidalne, interesujące zarówno ze względów użytkowych jak i teoretycznych.
 
 

Artykuł jest pracą przeglądową. Literatura źródłowa, na podstawie której opracowano powyższą publikację dostępna jest u autora.