Dźwięczna terapia

J.S.Bach, A.Vivaldi, Arleta Franklin, Louis Armstrong, The Beatles, Queen, Eminem… z pozoru niewinni czarodzieje, a jednak wielcy kreatorzy dźwięków. Ikony muzyki światowej, dzięki którym możemy powiedzieć, że muzyka jest wszystkim i towarzyszy nam od zawsze…

Już starożytni Grecy znali uszlachetniające walory muzyki. Tak bardzo wierzyli w jej moc i ponadprzeciętną skuteczność, że stosowali ją w sanktuarium Asklepiosa, w Epidauros i na wyspie Kos, gdzie leczono różnymi formami sztuki. Muzyka, niczym niewidzialna siła wywołuje na poziomie fizycznym, emocjonalnym i duchowym, zmiany w samopoczuciu człowieka.

Różnorodność stylistyczna i rytmiczna kompozycji muzycznych, pozwala na wykorzystanie muzyki zarówno w profilaktyce, celach edukacyjnych, wychowawczych jak i trudnych przypadkach chorobowych. Nie sposób wymienić wszystkich jej rodzajów. Od awangardowego jazzu, po melodyjny jazzrock, spokojne rockowe ballady aż po subtelną muzykę poważną. 

W kółko i na okrągło…  z muzyką… 

Muzyka towarzyszy nam każdego dnia, niemal w każdym momencie naszego życia. W okresie prenatalnym działa odprężająco zarówno na matkę, jak i maleństwo. Dziecko, które będąc w brzuchu mamy słuchało muzyki, po narodzeniu jest radośniejsze i łatwiej zasypia. Delikatne i subtelne dźwięki pobudzają wyobraźnię oraz wyciszają nadmierne emocje u dziecka. Wpływają kojąco i relaksująco na malucha. Aktywność artystyczna (muzyka, śpiew, taniec) rozwija wrażliwość muzyczną oraz kształci wyobraźnię malucha.

W wieku szkolnym, młody człowiek zaczyna dokonywać pierwszych samodzielnych wyborów muzyki. Przeważnie są to utwory modne, które mają niewiele wspólnego z dźwiękami relaksacyjnymi i kojącymi.

Trudno wyobrazić sobie życie bez muzyki, wzruszeń i emocji, które w nas wyzwala. Odpręża, poprawia nastrój, dodaje energii, poprawia pamięć, daje poczucie bezpieczeństwa i szczęście. 

Co to jest muzykoterapia? 

Jednym z prekursorów muzykoterapii w Polsce jest dr Maciej Kierył, lek. anestezjolog i muzykoterapeuta, absolwent Akademii Muzycznej we Wrocławiu. Opracował autorską metodę profilaktyki i terapii muzycznej MRM (Mobilna Rekreacja Muzyczna).

Od 1985 roku prowadzi Pracownię Muzykoterapii w Centrum Zdrowia Dziecka, w Międzylesiu. Jest członkiem Krajowej Rady Muzykoterapii we Wrocławiu. W początkach swojej działalności przygotowywał pacjentów do operacji, wykorzystując muzykę. Obecnie prowadzi zajęcia z dziećmi o obniżonej sprawności intelektualnej i ruchowej oraz treningi relaksacyjne z dorosłymi w lecznicach rehabilitacyjnych. Muzykoterapia to szczególna forma psychoterapii i rehabilitacji psychofizycznej.

To rodzaj arteterapii czyli terapii przez sztukę, która odnosi się bezpośrednio do podświadomości i nie odwołuje do intelektu. Podnosi na duchu, dodaje sił niezbędnych w trudnych chwilach, wzbudza i umacnia nadzieję. 

Zagraj to jeszcze raz...

- Muzykoterapia to nauka interdyscyplinarna, która wymaga od terapeuty znajomości psychologii muzyki, psychoterapii, podstawowej wiedzy medycznej, pedagogicznej z umiejętnością muzykowania na instrumentach melodycznych i perkusyjnych – zaznacza dr Maciej Kierył. Muzyka działa równocześnie na somę i psyche, czyli ciało i psychikę. Cicha, spokojna muzyka sprawia nam przyjemność, zmniejsza napięcie mięśniowe, zwalnia akcję serca i tętno. Ponadto obniża poziom adrenaliny oraz napięcie skóry. Natomiast głośne, ekspresyjne dźwięki działają na organizm w sposób aktywizujący. Wzrasta napięcie mięśniowe, ciśnienie tętnicze krwi, tętno oraz hormony stresu.  
 
Na czym polega terapia muzyką? 

- Terapia polega na wykorzystywaniu muzyki w celu uzupełnienia, wzmocnienia lub wzbogacenia prawidłowo stosowanego leczenia farmakologicznego, rehabilitacyjnego czy operacyjnego – podkreśla dr Maciej Kierył. Wspomaga terapie odwykowe (alkoholizm, narkomania). Poprawia koordynację ruchową, sprawność manualną i orientację przestrzenną. Ponadto pomaga odreagować napięcie psychiczne, obniża lęk oraz uspokaja. Następuje to wskutek prowokowania przez terapeutę ruchu, krzyku, gwizdu, walenia pięściami w materac.

Pozostałe cele muzykoterapii to uwrażliwienie na muzykę, dźwięki natury oraz relaksacja. 
 
A dla zdrowych.. muzykoprofilaktyka 

Muzykoterapia obecnie wykorzystywana jest nie tylko jako narzędzie terapeutyczne. Coraz częściej odgrywa istotną rolę profilaktyczną. W działaniach profilaktycznych zadania muzykoterapeutyczne stosowane są do odreagowania napięć, relaksacji oraz aktywizacji ogólnej. Przyczyniają się do uregulowania napięcia psychofizycznego, zharmonizowania życia codziennego, poprawy komunikacji międzyludzkiej. Muzykoterapeuci wykorzystując techniki odreagowujące redukują u pacjentów stres, uczą różnych form wypoczynku. 

Odpowiednio dobrana muzyka może działać  na tej samej zasadzie, co leki uspokajające i czasem  przeciwbólowe.

Muzykoprofilaktyka pomaga także w samopoznaniu (psychicznym, fizycznym, twórczym), może działać wyrównawczo na wady rozwojowe, m.in. postawy ciała, zaburzenia oddechowe, rozwój mowy, poprawiając jednocześnie samoocenę.

Dr Kierył boleje nad wszechobecnym hałasem muzycznym, który tępi wrażliwość muzyczną, niszczy słuch i bardzo obciąża system nerwowy, powodując zmęczenie, rozdrażnienie i problemy z koncentracją.
 
Skuteczność muzykoterapii 

Skuteczność terapii dźwiękiem zależy od wielu czynników. Do najważniejszych zaliczamy:  wrodzoną wrażliwość pacjenta, wczesną edukację domową i przedszkolną. Nie bez znaczenia jest osobowość muzykoterapeuty, jego umiejętność nawiązywania kontaktu z pacjentem i umiejętność uatrakcyjnienia zajęć. - Jeśli to tylko możliwe, do muzyki dołączamy ruch, ponieważ sama muzyka jest słabym środkiem terapeutycznym - zaznacza dr Maciej Kierył. Kiedy pacjentem jest dziecko, istotną rolę odgrywa zaufanie oraz relacja z terapeutą.

Na efektywność terapii wpływa stworzenie przez terapeutę analogii pomiędzy rodzajem ćwiczeń, a modą lansowaną przez media. Jeżeli ćwiczenie polega na wymachach rąk, to jako porównanie można podać przykład Adama Małysza czy Otylii Jędrzejczak. Postaci, które wykonując podobne zestawy ćwiczeń osiągnęły ogromny sukces i są dzisiaj mistrzami sportu. Wtedy dziecko chętniej będzie wykonywało zaproponowanie przez terapeutę ćwiczenia. Muzyka pozytywnie wpływa na wzmocnienie siły mięśni, pogłębienie oddechu, zmniejsza drażliwość, poprawia nastrój, zwiększa zdolność uczenia się i aktywność twórczą. Wszystkie te elementy poprawiają samopoczucie pacjenta, co jest szalenie istotne szczególnie w trakcie choroby. Efekty muzykoterapii uzależnione są od systematycznego powtarzania zalecanych ćwiczeń, także w domu, z pomocą rodziny.

- Z pewnością nie ma takiej choroby, której leczenia nie można uzupełnić i wzbogacić działaniami z zakresu muzykoterapii – zaznacza dr Maciej Kierył. 
 
Praktyka z doktorem

Mobilna Rekreacja Muzyczna to autorska metoda profilaktyki i terapii muzycznej opracowana przez dr Macieja Kieryła. Jest to zestaw ćwiczeń rytmicznych, ruchowych, perkusyjnych, oddechowych, wyobrażeniowych, relaksacyjnych stymulowanych muzyką, który pozwala pacjentowi pozbyć się stresów powstałych w wyniku emocji, gniewu i złości. Technika ma zastosowanie w profilaktyce muzycznej czyli dla ludzi zdrowych oraz w terapii.

Składa się z następujących etapów:

• uruchomienie – czyli spokojny ruch rąk w stawach nadgarstkowych i stóp stóp w stawach skokowych,
• odreagowanie – polega na klaskaniu, tupaniu, wykonywaniu ekspresyjnych gestów oraz krzyku; celem etapu jest zmniejszenie napięcia psychicznego u pacjenta;
• zrytmizowanie – to rytmiczne klaskanie, oklepywanie ud i łydek, wykonywanie rytmicznych ruchów ciałem, maszerowanie; celem etapu jest uporządkowanie „odreagowania” oraz zintegrowanie grupy przez wytworzenie poczucia wspólnoty;
• uwrażliwienie – samodzielna gra na instrumentach, wyrażanie ruchem gestem różnych stanów emocjonalnych ilustrowanych przez muzykę; cel etapu to uwrażliwienie na dynamikę, tempo, rytm, uświadamianie pacjentom ich własnych stanów emocjonalnych;
• relaksacja – poprzedzona ćwiczeniami oddechowymi i izometrycznymi w pozycji leżącej lub siedzącej; celem etapu jest pogłębienie odprężenia fizycznego i psychicznego;
• aktywizacja- łagodna, kiedy pacjent wykonuje spokojne ćwiczenia w pozycji leżącej, przez siad stopniowo przechodząc do pozycji stojącej oraz dynamiczna – ćwiczenia odbywają się w tempie mini aerobiku; towarzyszą temu ćwiczenia oddechowe, a następnie krótka rozmowa z pacjentem na temat odbytych zajęć;