Śmierć w kapeluszu

W Europie można spotkać ponoć blisko pięć tysięcy gatunków grzybów, z czego 250 jest trujących. Większość z tych trucicieli występuje i w Polsce. To dlatego pewnie do polskich szpitali trafia co roku z objawami zatrucia cięższego, lub lżejszego, około 500 osób. Prawie wszystkie z tych groźnych, to grzyby blaszkowe, teoretycznie łatwe do odróżnienia. A jednak wiąż debata co truje, co nie truje, podejmowana jest na nowo. Nawet w szpitalu, na oddziale ostrych zatruć ,wobec danych zdawałoby się ...niepodważalnych.

Grzyby budziły od wieków spore zainteresowanie, ale i rezerwę. Starożytni Rzymianie cenili owszem ich smak, ale uważali, że są to ,,wyziewy wilgotnej ziemi", bo pojawiały się nagle, nie wiedzieć skąd jako że nie wytwarzają owoców ani nasion (tylko zarodniki). Traktowano je jako ,,czarci pomiot", będący dziełem ,,ciemnych mocy". Zatrucia zdarzające się i wówczas, zdawały się to potwierdzać. Znane od dawna są ich opisy: bóle brzucha, wzdęcia nudności. To jeszcze nie wersja najgorsza. Dolegliwości mogą ustąpić po kilku godzinach, pod warunkiem jednak, że grzybowe danie nie zawierało ciężkich toksyn.

Stosunkowo łatwo więc uporać się można ze skutkami zjedzenia gołąbka, bedłka, pieprznika, mleczaja. Gorzej, jeśli w grę wchodzi prawdziwa ,,śmierć w kapeluszu". Wtedy bezwzględnie potwierdza się opinia, że owszem wszystkie grzyby są jadalne, jednak niektóre tylko raz... Amator grzybów liczyć się musi z tym, że ostatnim posiłkiem może dla niego być danie złożone z jednego 50 gramowego owocnika (kapelusza) muchomora sromotnikowego wiosennego lub zjadliwego; śmiertelność po zjedzeniu tych grzybów sięga 40 - 50 procent. Jest tak dlatego, że pierwsze objawy pojawiają się dopiero po upływie kilkunastu godzin od spożycia. W tym czasie toksyny czynią w organiźmie nieodwracalne szkody. Najpierw występują biegunki i wymioty, potem żółtaczka, w najcięższych zatruciach śpiączka i...śmierć. Nawet jeśli uda się chorego uchronić przed zgonem, to i tak już zawsze dokuczać mu będzie uszkodzona wątroba. Na Zachodzie dokonywane są wówczas przeszczepy. U nas jak dotąd nie.

Ostrożnie to truje

LEŚNA ŚMIERĆ, CZYLI MUCHOMOR SROMOTNIKOWY.

Rośnie w lasach liściastych dąbrowach, brzezinach; czasem nawet w starych parkach od lipca do października. Znaki szczególne: zielonkawy kapelusz a na spodzie białe blaszki; trzon białawy z zielonymi odcieniami. Charakterystyczny duży zwisający w dół pierścień u góry trzonu, na dole kulista podstawa, podobny do innych muchomorów a co gorsza do jadalnej gołąbki zielonej, pieczarki. Skutki zjedzenia: Najsilniej trujący ze spotykanych w Polsce uszkadza wątrobę, nerki, mięsień sercowy, co prowadzić może do śmierci. Zbiegi kulinarne nie zmniejszają zjadliwości! Podobnie niebezpieczny jest muchomor jadowity i muchomor wiosenny

MUCHOMOR CZERWONY

Występuje obficie w lasach liściastych iglastych i mieszanych i jest ich...ozdobą. Znaki szczególne: któż ich nie zna... Skutki zjedzenia: objawy pojawiają się po około 30 minutach i są podobne do zatrucia alkoholowego; działa odurzająco, wywołuje mdłości Żeby jednak tak poważnie się zatruć, trzeba by zjeść ...kilogram.

STRZĘPIAK CEGLASTY

Rośnie gromadnie w lasach liściastych, parkach, pod lipami i bukami; w czerwcu i lipcu Znaki szczególne: nieduży grzybek z wypukłym kapeluszem albo czubkiem i spękanymi brzegami u starszych owocników, szarawe blaszki czasem przybierają barwę brunatną. Skutki zjedzenia: silnie trujący; gwałtowne objawy już po 15 minutach od spożycia, powoduje zaburzenia wzroku, silne pocenie, ślinotok zaczerwienienie skóry twarzy, mdłości, wymioty, skurcze mięśni.

KROWIAK PODWINIĘTY, zwany OLSZÓWKĄ

Rośnie pod olchami i brzozami w lasach liściastych i iglastych. Znaki szczególne: kapelusz okrągły, brunatny, szarobrązowy z silnie podwiniętymi brzegami, osadzony na krótkim trzonku, ma gęste blaszki, schodzące w dół Skutki zjedzenia: zaburzenia jelitowo żołądkowe, problemy z układem oddychania i krążenia, często spożywany może być przyczyną tak zwanych wrzodów żołądka.

BOROWIK SZATAŃSKIi

Piękny jak prawdziwek, znaleźć go można od lipca do września w lasach liściastych lub mieszanych w pobliżu buków, dębów na polanach, brzegu lasu w miejscach prześwietlonych Znaki szczególne: duży, mięsisty, poduszkowaty, szarobiały kapelusz na pękatym trzonie z wyraźną brązowawą siateczką. W miejscach załamania sinieje; stare grzyby mają zapach gnijącej cebuli Skutki zjedzenia: nawet nieduży, surowy kawałek może spowodować wielogodzinne wymioty i biegunkę. Ponadto objawami zatrucia są nudności i silne pocenie.

MLECZAJ WEŁNIANKA

Występuje dość często w różnych lasach, najczęściej jednak w brzozowych zaroślach i na łąkach; od sierpnia do końca października. Znaki szczególne: Młode grzyby mają bladoceglaste kapelusze (z nieco ciemniejszymi smugami, ułożonymi koncentrycznie, jak u rydza) o silnie podwiniętych brzegach, pokrytych puszystymi kosmykami grzybni. Mylony jest z rydzem. Skutki zjedzenia: nie truje, ale silne pieczenie powoduje, że jest to grzyb niejadalny

CO W NICH TRUJE

Do najgroźniejszych grzybowych toksyn należą: A-amanityna - nawet jej nieznaczna dawka prowadzi do uszkodzenia wątroby. Jest najczęstszą przyczyną śmiertelnych zatruć. Występuje głownie w muchomorze sromotnikowym, a także w mniej u nas popularnej hełmówce obrzeżonej i czubajeczce kasztanowatej. Orellanina - powoduje przewlekłe zatrucia których następstwem bywa uszkodzenia nerek, występuje w zasłonaku rudym i spiczastym. Muskaryna - działa na układ nerwowy, krążeniowy i serce. Występuje w wielu grzybach, ale w ilościach zagrażających życiu zawierają ją niektóre strzępiaki, lejkówka odbielana, muchomor plamisty i czerwony i krowiak podwinięty zwany olszówką. Gyromityna - odkryta przed 20 laty ma działania podobne do A-amanityny; spotka się ją w piestrzenicy kasztanowatej Ołów, rtęć, kadm, metale ciężkie, zawierają grzyby zbierane przy drodze niebezpieczna jest pieczarka bulwiasta i czubajka kania.

Omijaj zasadzki Warto u progu sezonu grzybowego pamiętać, że

• zbieramy wyłącznie dobrze znane, jadalne gatunki (atlas),
• unikamy zbierania grzybów zbyt małych (trudno rozpoznawać czy są blaszkowe, czy nie),
• zbierając grzyby wkładamy je do przewiewnych łubianek,
• nie podajemy grzybów małym dzieciom,
• nie przyjmujemy rad od przygodnych grzybiarzy,
• nie dajemy wiary przesądom na temat łatwych środków rozpoznawania grzybów trujących (czernienie srebrnej łyżeczki, cebuli, gorzki smak).

Fakty i mity

Wypicie alkoholu zapobiega zatruciu grzybami
NIE! Alkohol potęguje działanie trucizny. Objawy mogą wystąpić ze zdwojoną siłą
Grzyb nadjedzony przez ślimaki, owady lub zwierzęta leśne jest zawsze jadalny.
NIE! Bywa niejadalny lub wręcz trujący. Tolerancja przez owady wynika z różnic w metaboliźmie
Grzyby o łagodnym smaku, nie piekące są jadalne.
NIE!Śmiertelnie trujące muchomory wcale nie są gorzkie

Zanim przyjedzie lekarz

Jeżeli zatrucie grzybami lub roślinami nastąpiło drogą pokarmową należy usunąć resztki trucizny z przewodu pokarmowego pod warunkiem, że zatruty jest przytomny. W tym celu należy wywołać wymioty za pomocą silnie osolonej wody przegotowanej z dodatkiem węgla aktywnego. Nie podawać mleka! Po wymiotach ponownie podać zatrutemu węgiel leczniczy i podawać doustnie jak najszybciej. Jeżeli zatruty jest nieprzytomny nie wolno wywoływać wymiotów. Należy go ułożyć w pozycji bezpiecznej na boku i okryć, zabezpieczając przed utratą ciepła (termofory, koce). W razie ustania akcji serca lub oddychania zastosować masaż serca i sztuczne oddychanie (8 uciśnięć mostka i 2 wdechy cyklicznie). Zatrutego należy jak najszybciej przetransportować do szpitala.