Kiedy i jak podzielić?

„Mam problem z połykaniem większych tabletek. Zapomniałam o tym wspomnieć lekarzowi, a w ulotce nie ma wzmianki o tym czy mogę przepołowić moją tabletkę. Co w takiej sytuacji zrobić?”

To nie jedyny przykład, kiedy może mieć znaczenie fakt czy dana tabletka jest podzielna. Często wiedzy tej wymagają względy ekonomiczne, czyli chęć redukcji kosztów związanych z długotrwałym leczeniem. Zdarza się bowiem, że tabletki zawierające dwukrotnie większą dawkę leku kosztują niewiele więcej niż te dotychczas przez nas stosowane. Celem podziału bywa też dopasowanie właściwej dawki do dziecka (zgodnie z instrukcją otrzymaną od lekarza pediatry).

Niestety zdecydowana większość osób, bez wahania - w odróżnieniu od autorki cytowanego zapytania, dokonuje podziału tabletki. Nie mamy świadomości, że takie nieprzemyślane postępowanie może wręcz zniweczyć efekty całego procesu terapeutycznego. Dlaczego? Otóż tabletki mają specjalną „konstrukcje”, a ich powlekanie wcale nie jest tylko elementem dekoracyjnym. Może ono pełnić bardzo istotne znaczenie. Niemal każdy z nas zetknął się z postaciami leków o przedłużonym działaniu. Są one przyjmowane przez pacjenta w większych odstępach pomiędzy poszczególnymi dawkami. Zadaniem tej postaci leku jest bowiem zapewnienie stałego stężenia terapeutycznego substancji leczniczej przez czas dłuższy (8-12, a nawet przez 24 godziny) niż przy stosowaniu „zwykłych” tabletek. Leki o przedłużonym działaniu znalazły zastosowanie głównie w chorobach przewlekłych (np. chorób układu krążenia, cukrzyca). Doskonale znamy też określenie „dojelitowe”. Oznacza ono, że tabletki opuszczają żołądek w nienaruszonym stanie i przechodzą dalej do jelita. Wszystko dzięki specjalnej, niepozornej otoczce, która opiera się działaniu soku żołądkowego. Tabletek dojelitowych używa się do substancji wrażliwych na niskie pH (czyli takich, które mogłyby zostać rozłożone w żołądku), do substancji drażniących, w celu ochrony błony śluzowej przed ich działaniem oraz do leków działających miejscowo w jelitach.

A więc na co zwrócić uwagę przed ewentualnym podziałem naszej tabletki? Najważniejszym wyznacznikiem jest obecność tzw. kreski dzielącej. Nie należy jednak dzielić wspomnianych już preparatów o tzw. modyfikowanym uwalnianiu (chyba, że są do tego specjalnie przystosowane – mają specjalny poprzeczny rowek, a ulotka leku potwierdza taką możliwość). Tabletki tego typu można niekiedy rozpoznać po charakterystycznym „przyrostku” w nazwie np. SR (ang. „slow release”, czyli „powolne uwalnianie”), XL (ang. „extended liberation”, czyli „rozciagnięte uwolnienie ”), MR (ang. „modified release”, czyli „modyfikowane uwalnianie”), CR (ang. „controlled release”, czyli „kontrolowane uwalnianie”) i inne. Zawsze też należy spytać lekarza jaką postać leku nam przepisuje. Dzieląc takie tabletki wbrew ulotce zniszczylibyśmy otoczkę leku i zaburzylibyśmy prawidłowe uwalnianie substancji czynnej. Postać dojelitowa uwalniałaby się już w żołądku! Należy także zauważyć, że destrukcyjny wpływ na otoczkę może mieć nie tylko podział tabletki, ale również popicie jej gorącymi lub zobojętniającymi płynami np. mlekiem. Regułą, którą powinniśmy przyjąć, to popijanie leku chłodną, przegotowaną wodą. Podziałowi nie podlegają też tabletki będące połączeniem dwóch leków (chyba, że ulotka dopuszcza takie rozwiązanie) lub będące lekami o wąskim indeksie terapeutycznym (w przypadku tych leków ilość leku konieczna do wywarcia efektu leczniczego jest niewiele mniejsza od ilości, która powoduje efekty niepożądane i/lub objawy zatrucia). Nie należy też dzielić preparatów zawierających bardzo niskie dawki (rzędu mikrogramów). W tym przypadku nawet niewielkie wahania mogą mieć bardzo duży wpływ na wynik leczenia.
 
Jeśli już wiemy, czy możemy bezpiecznie podzielić tabletkę, kolejną wątpliwością staje się sposób w jaki tego dokonać. Do podziału tabletek nie używajmy noża. W ten sposób często powstają odłamki, odpryski i nieświadomie możemy zmienić zaleconą nam przez lekarza dawkę. W aptekach możemy zakupić specjalne urządzenia umożliwiające precyzyjniejszy podział tabletki. Są to specjalne przecinacze do tabletek (gilotynki). Wystarczy umieścić tabletkę w „rynience” przecinacza i nacisnąć dźwignię. Po każdym użyciu przecinacza należy go dokładnie wyczyścić. W przeciwnym wypadku możesz doprowadzić do zanieczyszczenia lekarstwa, jeśli używasz tego samego aparatu do podziału różnych leków. Przecinaczem nie należy dzielić tabletek o nieregularnych kształtach, wyjątkowo małych, a także łatwo ulegających kruszeniu podczas takiego zabiegu.

Pamiętajmy, że aby dzielenie nie miało niekorzystnego wpływu na proces leczenia musimy przestrzegać wymienionych zasad. Nie dzielmy tabletek bez zapoznania się z ulotką i/lub wcześniejszą konsultacją ze specjalistą. I ostatnia ważna uwaga: nigdy nie dzielmy tabletek na zapas, a jeśli opiekujemy się osobą, która ma słabszy wzrok, mniejsze zdolności manualne, pomóżmy jej codziennie dzielić lek.