Powikłania cukrzycy

lek. med. Michał Posmykiewicz
lek. med. Michał Posmykiewicz
Ekspert

lek. med. Michał Posmykiewicz

Od siedmiu lat pracuje na Oddziale Chirurgii Onkologicznej i Rekonstrukcyjnej z Pododdziałem Chemioterapii oraz w poradniach chirurgii ogólnej. Jest również pracownikiem hospicjum domowego na teranie województwa łódzkiego, a przez wiele lat związany był z Polskim Czerwonym Krzyżem ucząc pierwszej pomocy.

Cukrzyca to schorzenie, które wymaga od pacjenta nie tylko poddawaniu się systematycznym kontrolom lekarskim, lecz także systematycznej samokontroli.

Pacjenci muszą  nauczyć się kontrolować poziom glikemii w domu, tak, aby w razie jej wahania móc od razu zareagować i skontaktować się ze swoim lekarzem. Cukrzyca wymaga takiej kontroli, jak również dokładnego monitorowania, gdyż źle leczona cukrzyca może szybko doprowadzić do wystąpienia groźnych dla zdrowia, a nawet życia powikłań. Niektóre z tych powikłań mogą powstać „ z minuty na minutę”, inne powikłania rozwijają się znacznie dłużej.

Do ostrych czyli wczesnych powikłań cukrzycy zaliczamy się do nich trzy główne stany: kwasicę i śpiączkę ketonową, kwasicę mleczanową, hiperglikemię oraz hipoglikemię.

Kwasica i śpiączka ketonowa

Może pojawić się w cukrzycy każdego typu, jednak najbardziej charakterystyczna jest dla cukrzycy typu 1. Z tego powodu dochodzi do wzmożonej produkcji glukozy oraz nadmiernego procesu rozkładania tłuszczy (tzw. lipolizy). W wyniku zwiększonego rozkładu tłuszczu powstają groźne dla organizmu ciała ketonowe. Najczęstsze czynniki ją wywołujące tego typu stan to:

  • Przerwanie insulinoterapii
  • Opóźnione rozpoznanie cukrzycy
  • Zakażenia bakteryjne
  • Zapalenie trzustki
  • Ostre choroby układu sercowo-naczyniowego, np. udar czy zawał


W jaki sposób można rozpoznać  zagrażającą kwasicę ketonową? Pacjent odczuwa wówczas wzmożone pragnienie oraz suchość w jamie ustnej. Oddaje dużą ilość moczu. Czuje się słaby, senny, zmęczony. Pojawiają się bóle i zawroty głowy, nudności i wymioty, często ból brzucha. Zaczynają się zaburzenia świadomości-jeśli w tym momencie nie dojdzie do rozpoznania kwasicy ketonowej, dochodzi do rozwoju ketonowej śpiączki. Dodatkowo od pacjenta można wyczuć zapach acetonu z ust, można też zaobserwować zaczerwienienie twarzy, przyspieszony oddech, który początkowo jest głęboki, a z czasem staje się płytki, dodatkowo spada ciśnienie tętnicze krwi, a czynność serca jest przyspieszona.  Zwraca uwagę bardzo wysoki poziom glukozy w krwi, wynoszący ponad 400mg/dl.  W takiej sytuacji niezbędna jest hospitalizacja, obniżenia poziomu glikemii oraz wszystkich innych nieprawidłowych parametrów.

Kwasica mleczanowa

Występuje ona stosunkowo rzadko w porównaniu z innymi ostrymi powikłaniami cukrzycy, częściej można ją zaobserwować w cukrzycy typu 2. . Najczęściej powstaje na skutek wypicia zbyt dużej ilości alkoholu oraz po przyjęciu dużej dawki salicylanów.  Najczęstsze objawy to znaczne osłabienie, zmęczenie, nudności i wymioty, ból brzucha. Często pacjenci przyznają, ze wypili dużą ilość alkoholu lub zażywali leki.  Konieczna jest hospitalizacja i wyrównanie zaburzonych parametrów: należy przywrócić prawidłowy pozom glukozy oraz obniżyć poziom stężenia kwasu mlekowego we  krwi.

Hiperglikemia

Jest to stan, który ma miejsce wówczas, kiedy poziom glukozy jest za wysoki. Występuje głównie u pacjentów cierpiących z powodu cukrzycy typu 2, choć może także zdarzyć  się w cukrzycy typu 1, nawet u dzieci. Główne czynniki wywołujące, to:

  • Nieprzyjęcie leków obniżających poziom glukozy
  • Ciężkie zakażenia, głównie przebiegające z odwodnieniem
  • Zawał serca
  • Udar mózgu
  • Upojenie alkoholowe
  • Stosowanie leków moczopędnych i psychotropowych


Pacjent zaczyna odczuwać zaburzenia świadomości, które najczęściej kończą się wystąpieniem śpiączki. Ma płytki i przyspieszony oddech, przyspieszona czynność serca, obniżone ciśnienie tętnicze, cechy bardzo dużego odwodnienie (sucha skóra oraz błony śluzowe, skóra jest mało elastyczna, słabo napięta, twarz jest mocno zaczerwieniona). Poziom glukozy może być bardzo wysoki i może przekraczać nawet 1000mg/dl. 

Hipoglikemia

Powstaje wówczas, kiedy poziom glukozy jest zbyt niski . Bardziej typowa dla cukrzycy typu 1, może jednak wystąpić w cukrzycy typu 2.  Najczęstszą przyczyną  jest przyjecie zbyt dużej dawki insuliny lub doustnego leku przeciwcukrzycowego, zbyt duży wysiłek fizyczny, niezjedzenie na czas posiłku. Pacjent zaczyna uskarżać się na uczucie głodu i drżenia, kołatanie serca oraz nadmierne pocenie się. Występują nudności i wymioty. Stopniowo zaczynają pojawiać się trudności w mówieniu, senność, zaburzenia koordynacji, nietypowe zachowania, a wreszcie śpiączka. Jeśli poziom glukozy nie jest obniżony zbyt mocno, pacjent może zareagować sam, zjadając np. kostkę cukru czy wypijając słodki napój. W przypadku dużej hipoglikemii konieczna jest szybka hospitalizacja i podwyższenie poziomu glukozy w warunkach szpitalnych.

Ostre powikłania cukrzycy są  groźne dla zdrowia i życia. Jednak jeśli pacjent przestrzega zaleceń  lekarza, kontroluje poziom glukozy oraz uważnie obserwuje swój organizm, można im łatwo zapobiegać, a jeśli zaczną się pojawiać, można je stosunkowo łatwo przerwać. Inaczej jest w przypadku przewlekłych powikłań cukrzycy, których leczenie nie jest już takie proste. 

Przewlekłe powikłania cukrzycy

Retinopatia cukrzycowa

Jest to powikłanie, które obejmuje zmiany zwyrodnieniowe w naczyniach siatkówki oka.  Doprowadza to do zaburzenia procesu widzenia, które z czasem może się bardzo nasilać. Retinopatia rozwija się zarówno w przebiegu cukrzycy typu 1 i 2, jej rozwój postępuje wraz z czasem trwania choroby.  W tym przypadku najistotniejszą sprawą jest poddawanie się systematycznej kontroli okulistycznej. W przypadku cukrzycy typu 1 pierwsze badanie okulistyczne należy przeprowadzić najpóźniej po 5 latach od rozpoznania cukrzycy, a w cukrzycy typu 2- natychmiast po rozpoznaniu cukrzycy.  Badania kontrolne u osób bez cech retinopatii wykonuje się raz w roku, u osób z mało nasiloną retinopatią- 2 razy w roku, a zawansowanej postaci choroby- co 3 miesiące, natomiast  w ciąży i połogu raz na miesiąc (niezależnie od zaawansowania retinopatii).  Podstawowe znaczenie w zapobieganiu retinopatii ma wczesne wykrycie i wyrównanie cukrzycy oraz ewentualnego nadciśnienia tętniczego. Leczenie retinopatii jest zależne od stopnia zaawansowania choroby i polega na wykonywaniu różnych zabiegów okulistycznych. 

Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

Może pojawić się u chorych zarówno z cukrzycą typu 1, jak i 2. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do zmian strukturalnych w nerkach, co doprowadza do zaburzenia ich funkcjonowania. Objawia się to głównie wzmożonym wydalaniem przez nerki białka, czyli tzw. białkomoczem.  Podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie początku choroby jest oznaczanie w wydalanym moczu jednego rodzaju białka. Białkiem tym jest albumina. Badanie to wykonuje się u chorych na cukrzycę typu 1 po raz pierwszy najpóźniej po 5 latach od rozpoznania choroby, a u chorych na cukrzycę typu 2- bezpośrednio po rozpoznaniu choroby. Kolejne badania należy wykonywać co rok od pierwszego badania.  Zapobieganie polega na wczesnym rozpoznaniu, wyrównaniu cukrzycy oraz na stosowaniu diety ubogobiałkowej (mniej niż 0,8 g białka/ kg masy ciała).  Po rozpoznaniu nefropatii stosuje się odpowiednie leczenie farmakologiczne, pacjent także musi obowiązkowo zaprzestać palenia tytoniu. 

Neuropatia cukrzycowa

Jest to najczęstsze powikłanie cukrzycy. Głównym czynnikiem je wywołującym jest hiperglikemia, która aktywuje mechanizmy doprowadzające do powstania zaburzeń w budowie i funkcjonowaniu nerwów, co z kolei doprowadza do powstania zaburzeń funkcjonowania różnych układów ludzkiego organizmu oraz do zaburzeń czucia.

Najczęstsze objawy to osłabienie siły mięśniowej, uczucie drętwienia i mrowienia rąk i stóp, ubytki czucia w obrębie skóry i mięsni, bolesne kurcze mięśni. Dodatkowo mogą pojawić się zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, omdlenia, spadek ciśnienia tętniczego przy zmianie pozycji ciała, zburzenia potliwości i smaku, u mężczyzn zaburzenia erekcji, a u kobiet suchość pochwy.  Aby zapobiegać powstawaniu wymienionych zmian, należy przede wszystkim dobrze wyrównać cukrzycę. 

Stopa cukrzycowa

Jest to powikłanie, które spowodowane jest zburzeniem zarówno ukrwienia, jak i unerwienia stopy.  Neuropatia czuciowa, która doprowadza do zaburzeń czucia w stopie, powoduje częste urazy (pacjent nie odczuwa bólu), które z kolei sprzyjają powstawaniu trudno gojących się owrzodzeń.  Zmiany w naczyniach doprowadzają do zaburzeń w krążeniu krwi i ukrwieniu stopy. Pacjenci z rozpoznaną cukrzycą powinni codziennie dokładnie oglądać stopy, jak również przeprowadzać ich codzienną toaletę. Należy unikać chodzenia boso oraz noszenia ciasnych butów i skarpetek. W razie powstania jakiegokolwiek owrzodzenia czy innej zmiany, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. 

Zaburzenia ze strony układu krążenia

Pacjenci chorzy na cukrzycę są  także obarczeni dużym ryzykiem wystąpienia powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego. Częściej niż u innych pacjentów można stwierdzić u nich nadciśnienie tętnicze, które w dużej mierze związane jest z zaburzeniami pracy nerek. U tych pacjentów bardzo ważny jest systematyczny pomiar wartości ciśnienia tętniczego- docelowa wartość ciśnienia, która powinna zostać osiągnięta, nie może przekraczać 130/80 mm Hg.  U cukrzyków występuje także zwiększone ryzyko udaru mózgu oraz zawału serca. Zawał serca może przebiegać w bardzo niecharakterystyczny sposób. Może nie towarzyszyć mu żaden ból, co związane jest z często występującymi u chorych na cukrzycę zaburzeniami czucia.  Dlatego też u chorych na cukrzycę istnieje obowiązek wykonywania systematycznych badań EKG. Badanie EKG spoczynkowe powinno się wykonywać raz w roku, zaś EKG wysiłkowe raz na dwa lata.

W przebiegu cukrzycy mogą także występować zmiany skórne (np. rumieniec cukrzycowy twarzy, pęcherzyca cukrzycowa, zmiany zanikowe  skóry, zakażenia skóry). Czasami mogą pojawić się problemy ze stawami, które jednak nie są typowym objawem dla cukrzycy.

Problemem pacjentów chorych na cukrzycę jest zatem nie tylko nieprawidłowy poziom glikemii, ale także inne, groźne następstwa tej choroby. Dlatego niesłychanie istotną sprawą jest wczesne rozpoznanie cukrzycy oraz jej właściwe leczenie i wyrównanie. Pacjenci muszą zgłaszać lekarzowi wszystkie niepokojące ich objawy, tak aby lekarz mógł w porę zareagować i tym sposobem nie dopuścić do rozwoju lub pogorszenia istniejącego już wcześniej powikłania.
 



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus