Cukrzyca jest chorobą metaboliczną a warunkiem niezbędnym do jej rozpoznania jest występowanie przewlekłej hyperglikemii czyli wysokiego poziomu glukozy w osoczu krwi. Cukrzyca jest składową tzw. zespołu polimetabolicznego co oznacza, że u osób chorych na cukrzycę występuje nie tylko hyperglikemia ale również nieprawidłowa przemiana białek, tłuszczów oraz rozwija się nadciśnienie tętnicze.

Cukrzycę dzielimy na:

  • cukrzycę typu 1 (dawniej nazywaną insulinozależną bądź młodzieńczą),
  • cukrzycę typu 2 (dawniej nazywaną insulinoniezależną bądź starczą),
  • cukrzycę typu 3 (jest to cukrzyca wtórna lub skojarzona z innymi chorobami – najczęściej schorzeniami trzustki),
  • cukrzycę ciążową oraz stany przedcukrzycowe czyli upośledzoną tolerancję glukozy i nieprawidłową regulację glikemii na czczo. 

 

Największa grupa chorych na cukrzycę to chorzy na cukrzycę typu 2. Szacuje się, że do 2010 roku liczba chorych na świecie może przekroczyć 240 mln. W Polsce na cukrzycę choruje około 2 mln ludzi ale uważa się, że liczba ta jest o 50 % zaniżona w związku z nierozpoznaną i nieleczoną chorobą. Powikłania cukrzycy dzielą się na powikłania ostre oraz przewlekłe. Do powikłań ostrych (stanów nagłych w cukrzycy) należą: hipoglikemia czyli niedocukrzenie, śpiączka kwasica ketonowa oraz śpiączka hypermolarna. Do powikłań przewlekłych zaliczamy:

 

  • makroangiopatię – schorzenia naczyń krwionośnych dużego kalibru - choroba niedokrwienna serca, choroba naczyń mózgowych oraz choroba naczyń obwodowych kończyn dolnych prowadząca do tzw. stopy cukrzycowej                                                                    
  • mikroangiopatię – schorzenie naczyń małego kalibru - retinopatia (uszkodzenie siatkówki oka) oraz nefropatia - uszkodzenie kłębuszków nerkowych                                                                               
  • neuropatia  zarówno bezobjawowa jak i objawowa
  • zwiększona skłonność do infekcji.

                                                                                                                                    
Do powikłań ocznych u osób chorych na cukrzycę należą: retinopatia cukrzycowa, jaskra wtórna (uszkodzenie nerwu wzrokowego, stwierdzana w oczach chorych z zaawansowaną cukrzycą u których występują zmiany w przednim odcinku gałki ocznej (nowotworzenie się naczyń w tęczówce - rubeoza), zaćma (zmętnienie soczewki oka), zaburzenia refrakcji (zaburzenie ostrości wzroku zależne od poziomu glikemii i związanego z tym przemijającego obrzęku soczewki), opadnięcie powiek, niedowłady lub porażenia nerwów okoruchowych prowadzące do zeza czy dwojenia obrazu (neuropatia cukrzycowa) oraz częstsze występowanie jęczmieni i infekcji rogówkowych. Ponadto u około 50% chorych na cukrzycę występują  objawy suchego zapalenia spojówek („suche oko”) dając bardzo uciążliwe objawy podrażnienia oczu, uczucia piasku pod powiekami, zamazywania okresowego obrazu oraz łzawienia. Te uciążliwe objawy można w dużej mierze wyeliminować stosując preparaty tzw. „sztucznych łez” a zwłaszcza te pozbawione środków konserwujących np. preparaty kwasu hialuronowego (HyABAK).
 

Retinopatia cukrzycowa jest jednym z późnych powikłań cukrzycy należącym do grupy tzw. mikroangiopatii. Są to zmiany siatkówki oka (możliwe do obserwacji w czasie badania dna oka prowadzonego przez okulistę) wynikające z zaburzeń w mikrokrążeniu siatkówki. Retoinopatia cukrzycowa stanowi najczęstszą przyczynę wtórnej ślepoty na świecie w grupie wiekowej między 20 a 65 rokiem życia. Odzyskanie utraconego widzenia z powodu retinopatii cukrzycowej jest mało prawdopodobne, dlatego najważniejsza jest  profilaktyka rozwoju tego powikłania.
 

Objawy ze strony narządu wzroku w cukrzycy początkowo mogą objawiać się jako przejściowe zaburzenia ostrości wzroku (krótkowzroczność małego stopnia) czy obniżenia zdolności akomodacji. Stopniowa ale trwała utrata ostrości wzroku nasuwa podejrzenie zmian  w siatkówce (retinopatia) lub w soczewce (zaćma). Pojawienie się drobnych mętów, czarnych nitek, pajęczynek w polu widzenia może być związane z niewielkimi krwotoczkami do ciała szklistego. Nagła utrata widzenia w jednym lub obu oczach może być spowodowana krwotokiem podsiatkówkowym, do ciała szklistego, zakrzepem w naczyniach żylnych, tętniczych siatkówki lub odwarstwieniem siatkówki.
 

Wyróżniamy trzy stadia rozwoju retinopatii cukrzycowej– stadium początkowe– zwane retinopatią nieproliferacyjną (dawniej nazywaną prostą), drugie cięższe stadium zwane retinopatią przedproliferacyjną oraz najcięższe zwane retinopatią proliferacyjną. W tym stadium utrata wzroku jest większa, a nawet może dochodzić do całkowitej ślepoty.  Regularne badanie okulistyczne jest najistotniejsze, ponieważ początkowe objawy rozwoju choroby są bezobjawowe dla chorego a można je wykryć jedynie badaniem okulistycznym. Badanie dna oczu jest badaniem bezbolesnym i trwa jedynie około 15 minut.
 

Jeżeli rozwój retinopatii zostanie wykryty wcześnie daje to dużą szansę skutecznego leczenia z zachowaniem pełnej ostrości wzroku. Dlatego u każdego pacjenta ze „świeżo” rozpoznaną cukrzycą typu 2 należy przeprowadzić dokładne badania okulistyczne ze szczególnym uwzględnieniem badania dna oka po rozszerzeniu źrenicy. W początkowym okresie wskazana jest kontrola raz w roku, w zmianach ocznych niezaawansowanych co 6 miesięcy, natomiast w tzw. retinopatii przedproliferacyjnej i proliferacyjnej co 3-4 miesiące.

U kobiet ciężarnych z cukrzycą kontrola okulistyczna wymagana jest przynajmniej raz w trymestrze oraz trzy miesiące po porodzie. 

 

Do czynników ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej należą:                                              

1. Typ i czas trwania cukrzycy. Częstość występowania retinopatii cukrzycowej jest większa w cukrzycy typu 1 (40%) niż w cukrzycy typu 2 (20%). Należy pamiętać, że aż 20% pacjentów z rozpoznaną cukrzycą typu 2 może mieć objawy retinopatii już w chwili rozpoznania cukrzycy.  Oznacza to konieczność kontroli okulistycznej zaraz po wykryciu cukrzycy typu 2 i nie później niż po 5 latach od wykrycia cukrzycy typu 1.                                                                                       
2. Prawidłowa i ścisła kontrola glikemii. W badaniach przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii (United Kingom Prospective Study-UKPDS) wykazano, że każdy procent obniżenia poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1C) zmniejsza ryzyka tego powikłania o 35%. U chorych na cukrzycę dążymy do uzyskania i utrzymania  HbA1C  w granicach 6,1-6,5%                        

3. Nadciśnienie tętnicze (źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze wiąże się z pogorszeniem stanu  retinopatii cukrzycowej). W badaniach UKPDS wykazano, że prawidłowa kontrola ciśnienia tętniczego powodowała zmniejszenie częstości retinopatii o 47% w porównaniu do grupy chorych z ciśnieniem powyżej 150/85 mmHg.  Przy wartościach powyżej 130/80 mm Hg należy rozpocząć leczenie farmakologiczne w celu osiągnięcia wartości niższych od 130/80 mm Hg.

4. Hyperlipidemie: dążymy do uzyskania stężenia cholesterolu całkowitego: <175 mg/dl (<4,5 mmol/l); triglicerydów <150 mg/dl (<1,7 mmol/l), cholesterolu frakcji LDL <100 mg/dl (<2,6 mmol/l) a cholesterolu frakcji HDL: >40 mg/dl

5. Choroby nerek

6. Niedokrwistość, zaburzenia krzepliwości krwi,

7. Ostre infekcje.              

8. Ciąża.

9. Stres.

10. Palenie tytoniu.

Stres oksydacyjny

Również stres oksydacyjny (czyli „atak” wolnych rodników tlenowych – bardzo aktywnych chemicznie „niszczących” form tlenu) przyczynia się do upośledzenia prawidłowej funkcji tzw. komórek β wysp trzustkowych (komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny), pogłębienia insulinooporności (zasadnicza cecha metaboliczna cukrzycy typu 2) oraz rozwoju powikłań cukrzycowych. U chorych na cukrzycę poziom uszkodzeń spowodowanych przez wolne rodniki tlenowe wzrasta wraz ze stopniem rozwoju choroby. Badania epidemiologiczne wykazały również, że podatność zachorowania na cukrzycę może zależeć również od spożycia antyoksydantów. Badacze wykazali, że mniejsze spożycie witaminy C, luteiny, zeaksantyny u osób  które zachorowały na cukrzycę.   

Wykazano również, że spożycie  300 ml czerwonego wina na czczo u chorych na cukrzycę powodowało obniżenie poposiłkowego wzrostu poziomu wolnych rodników tlenowych, utlenionych lipoprotein oraz aktywowanego czynnika krzepnięcia VII.                                                         

Leczenie retinopatii cukrzycowej

Do uznanych metod leczniczych stosowanych w leczeni retinopatii należą: stosowanie leków obniżających ciśnienie tętnicze krwi, leków obniżających poziomy lipidów, leków poprawiających mikrokrążenie i utlenowanie siatkówki oraz wzmacniających ścianę naczyniową. Celowe jest zastosowanie również preparatów o właściwościach antyoksydacyjnych, antyangiogennych i przeciwmiażdżycowych. Preparatem takim jest np. Nutrof Total który dzięki bogatemu składowi (antyoksydanty, resveratrol, kwasy tłuszczowe omega-3) wykazuje wymienione powyżej działania.    

Fotokoagulacja laserowa siatkówki jest obecnie najskuteczniejszą metodą leczenia, powoduje wydłużenie okresu dobrego widzenia i opóźnia postęp retinopatii a powikłania po fotokoagulacji laserowej są rzadkie. Im wcześniej wykonana jest laseroterapia tym większa szansa na uzyskanie dobrego efektu leczenia. Badania DRS (Diabetic Retinopathy Study) wykazały, że ryzyko ślepoty w sensie prawnym ulega obniżeniu o 50-60%. W uzyskaniu dobrych efektów zabiegu laserowego bardzo ważne jest zdyscyplinowanie pacjenta w leczeniu cukrzycy i w przestrzeganiu terminów ustalonych wizyt okulistycznych.

W przypadku rozległych wylewów do ciała szklistego stosuje się również kriopeksję (przymrażanie poprzeztwardówkowe), przy użyciu niskich temperatur rzędu -80 oC.

Dzięki rozwojowi technik mikrochirurgicznych możliwe jest też zastosowanie u niektórych chorych z poważnymi powikłaniami w przebiegu retinopatii cukrzycowej leczenia operacyjnego nazywanego witrektomią czyli operacje polegające na wycięciu masywnych wylewów krwi do ciała szklistego czy rozwijających się na powierzchni siatkówki błon łącznotkankowych.  Duże nadzieje budzą najnowsze metody leczenia jak podawanie do ciała szklistego oka leków tzw. anty-VEGF (leków hamujących proces powstawania nowych naczyń), witrektomii farmakologicznej, doszklistkowe podawanie octanu triamcynolonu, aplikatorów kortykosterydowych opóźnionego uwalniania (Retisert, Meditur).  Retinopatia cukrzycowa pozostaje wciąż główną przyczyną wtórnej ślepoty.  Musimy pamiętać, że tylko systematyczne kontrole okulistyczne, skuteczna farmakoterapia cukrzycy, profilaktyka i leczenie wspomagające pozwoli na wieloletnie utrzymanie prawidłowych funkcji wzrokowych lub zminimalizuje powstałe już zmiany.



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus