Zapalenie płuc – co warto o nim wiedzieć...

Zapalenie płuc jest chorobą groźną dla życia, bez względu na to, jaka jest przyczyna jego wystąpienia.

Rocznie umiera na nie ok. 10 tysięcy osób, głównie osób starszych, a także z obniżoną odpornością. Dlatego nie wolno lekceważyć żadnego kaszlu ani bólu w klatce piersiowej, zwłaszcza jeśli pojawią się podczas infekcji górnych dróg oddechowych.

 
Dla ułatwienia zapalenie płuc może być dzielone w zależności od:

1. wywołującego je zarazka na: bakteryjne, wirusowe, grzybicze lub atypowe
2. miejsce zachorowania na: szpitalne i pozaszpitalne
3. umiejscowienia w płucach na: ogniskowe (płacikowe), segmentalne, płatowe. Najczęstszą przyczyną zapalenia płuc jest dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae). Bakteria ta została wyizolowana w roku 1880  niezależnie przez Sternberga i Pasteura,  do dzisiaj jest najczęściej stwierdzanym drobnoustrojem u osób z zapaleniem płuc i to niezależnie od wieku. Uważa się, że jest ona przyczyną 70% pozaszpitalnych zapaleń płuc. Następną co do częstości występowania bakterią odpowiedzialną za zapalenie płuc jest  Haemophilus influenzae oraz gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus).

W około 5-20% przypadków przyczyną zapalenia płuc są wirusy. Wirusowe zapalenia płuc występują najczęściej w okresach epidemii grypy, a więc późną jesienią i zimą. Częstym, ale rzadko rozpoznawanym czynnikiem etiologicznym są drobnoustroje atypowe takie jak Mycoplasma pneumonie lub Legionella pneumophila.  U osób z obniżoną odpornością (np. leczonych immunosupresyjnie) czynnikiem sprawczym zapalenie płuc mogą być również grzyby.

Co sprzyja zachorowaniu?

W Polsce corocznie na zapalenie płuc zapada rocznie kilkaset tysięcy osób. 

Czynnikami ryzyka zapalenia płuc są:

• podeszły wiek
• niedojrzały system odpornościowy (u dzieci)
• choroby układu odpornościowego (wrodzone i nabyte) 
• leczenie immunosupresyjne (przeszczepy)
• palenie papierosów
• niehigieniczny styl życia (brak snu, przemęczenie)
• niezdrowe odżywianie się, nadużywanie alkoholu
• choroby przewlekłe (cukrzyca, miażdżyca, niewydolność serca)

Oczywiście zdarza się, że chorują także ludzie dotychczas zdrowi.

Pierwsze objawy

Bakteryjne zapalenie płuc:

Typowymi objawami bakteryjnego zapalenie płuc jest:

• osłabienie
• nagła wysoka gorączka, często powyżej 40 st. C
• dreszcze
• zlewne poty
• suchy kaszel
• Może również pojawić się duszność o różnym stopniu nasilenia.

 Wirusowe zapalenie płuc:

Dla wirusowego zapalenia płuc bardzo charakterystyczny jest dwufazowy przebieg choroby. W fazie pierwszej występuje wzrost temperatury ciała i objawy ogólnego rozbicia: złe samopoczucie, osłabienie, bóle głowy i bóle mięśniowe. W fazie drugiej, gdy dochodzi do zajęcia tkanki płucnej, pojawia się suchy kaszel, duszność i bóle w klatce piersiowej.

Mykoplazmatyczne zapalenie płuc:

Mikoplazmatyczne zapalenie płuc jest łagodnie przebiegającym śródmiąższowym zapaleniem płuc, wywołanym przez drobnoustrój  Mycoplasma pneumoniae. Choroba przebiega łagodnie, ale przewlekle, nawet kilka tygodni. Dotyczy więc głównie osób młodych. Niekiedy występuje epidemicznie w dużych skupiskach ludzi np. w internatach. Okres wylęgania choroby wynosi 2-3 tyg. Objawy to:

• bóle mięśniowe
• suchy kaszel, który może dominować w obrazie chorobowym
• niewielkie podwyższenie temperatury ciała
• ogólne osłabienie, nieproporcjonalne do objawów przedmiotowych. 

Choroba ustępuje po 3-4 tyg. W większości tego typu przypadków rozpoznaje się „przedłużającą się grypę”.

Jak diagnozuje się zapalenie płuc?

Po badaniu przedmiotowym lekarz zazwyczaj podejrzewając zapalenie płuc zleca wykonanie badania rentgenowskiego klatki piersiowej. W RTG widoczne są plamiste i zlewające się zacienienia, jednolite zacienienie płata lub obecność płynu w jamie opłucnej. Pomocne mogą być również badania laboratoryjne: w badaniu krwi stwierdza się podwyższone stężenia tzw. białka ostrej fazy- CRP oraz zwiększoną liczba leukocytów .

Leczenie

Dotychczas zdrowy pacjent z bakteryjnym zapaleniem płuc o lekkim przebiegu może być leczony w warunkach domowych.
Małe dzieci, osoby w podeszłym wieku oraz pacjenci chorujący przewlekle, a także pacjenci, u których zapalenie płuc przebiega z ciężkimi objawami powinni być skierowany do szpitala. Jeśli nie stwierdza się poprawy po 48 godzinach leczenia w warunkach ambulatoryjnych pacjent również powinien być skierowany do szpitala.

Chorym z  zapaleniem płuc leczonym w domu zaleca się:

• przyjmowanie przepisanego przez lekarza antybiotyku przez co najmniej 7 dni
• niepalenie tytoniu, odpoczynek i picie dużej ilości płynów 
• zwalczanie gorączki i  bólu opłucnowego przy pomocy leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych (paracetamolu, ibuprofenu lub metamizolu)
• wizytę kontrolną po 48 godzinach lub wcześniej, jeśli wystąpią wskazania 
• Leczenie zapalenia płuc o etiologii wirusowej nie wymaga podawania antybiotyku.

Jak można zapobiegać zachorowaniu?

Zaleca się szczepienie przeciwko pneumokokom osób, u których istnieje zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia zakażenia S. pneumoniae lub jego ciężkiego przebiegu, do grupy tej należą:

• wszystkie osoby > 64 roku życia
• osoby w wieku 2-64 lat:
• z niedoborem odporności spowodowanym chorobą lub terapią
• chorujący na przewlekłe choroby serca, nerek (zespół nerczycowy), układu oddechowego (POChP), cukrzycę lub niedokrwistość sierpowatokrwinkową
• po usunięciu śledziony 

Największe znaczenie w profilaktyce wirusowego zapalenia płuc ma stosowanie szczepionek przeciwgrypowych, których skuteczność sięga 75–90 proc. Są one przygotowywane co roku, a ich skład uzależnia się od zagrażających zakażeń.  Szczepienie przeciwko grypie zaleca się u chorych obciążonych dużym ryzykiem zgonu z powodu grypy lub wikłającego ją zapalenia płuc.

Grupy wysokiego ryzyka obejmują osoby z:

• przewlekłą chorobą płuc, serca, nerek lub wątroby
• cukrzycą
• immunosupresją spowodowaną chorobą lub leczeniem
• osoby w wieku >65 lat  

 Szczepienie przeciwko grypie i przeciwko pneumokokom można wykonywać podczas jednej wizyty, wstrzykując szczepionki w różne miejsca. W odróżnieniu od szczepienia przeciwko pneumokokom, szczepienie przeciwko grypie należy powtarzać co  roku.